Περίληψη της Μελέτης Graca Machel
για τις επιπτώσεις των ενόπλων συρράξεων στα παιδιά

 
  1. Ένα προσωπικό σημείωμα από την Graca Machel
  2. Θεραπεύοντας το πνεύμα και το σώμα
  3. Ασυνόδευτα Παιδιά
  4. Παιδιά και από τις δυο μεριές του όπλου
  5. Ναρκοπέδια: Η θανατηφόρα κληρονομιά
  6. Ο άμαχος πληθυσμός είναι τώρα ο στόχος
  7. Ο πόλεμος χτυπάει γυναίκες και κορίτσια
  8. Τα Δέκα Βήματα για την προστασία των παιδιών

Ποιά είναι η Graca Machel
Η κ. Machel υπηρέτησε ως Υπουργός Εκπαίδευσης στην πρώτη κυβέρνηση μετά την ανεξαρτησία της Μοζαμβίκης και μέσα σε 10 χρόνια η συμμετοχή των παιδιών στο σχολείο διπλασιάστηκε σε περισσότερο από 80%. Συνεχίζει να δραστηριοποιείται για την ανάπτυξη και ανασυγκρότηση της Μοζαμβίκης. Είναι Πρόεδρος του Ιδρύματος για την Κοινοτική Ανάπτυξη και Πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού για το Παιδί της Μοζαμβίκης. Έχει συνεργαστεί στενά με πολλές οργανώσεις του ΟΗΕ και βραβεύτηκε με το Μετάλλιο Nansen, σε αναγνώριση της εξέχουσας προσφοράς της στα παιδιά πρόσφυγες. Επίσης είναι χήρα του πρώτου Προέδρου της χώρας, Samora Machel, που σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα το 1986. Το 1944, η φήμη της Graca Machel ως εκπαιδευτικού και ατόμου που τυγχάνει ευρείας αποδοχής από τα παιδιά, οδήγησε το Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, κ. Boutros Boutros-Ghali να την ονομάσει Εμπειρογνώμονα Υπεύθυνη για τη δημιουργία μιας έκθεσης πάνω στις επιπτώσεις των ενόπλων συρράξεων στα παιδιά του πολέμου. Η έκθεση της ανατέθηκε στο τέλος του 1993 από την Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Παιδιών και τη Γενική Συνέλευση.


Ένα προσωπικό σημείωμα από την Graca Machel

Είχα το προνόμιο να μου δοθεί η ευκαιρία να συντάξω μια έκθεση για ένα θέμα που πιστεύω ότι είναι θεμελιώδες για την ανθρωπότητα. Στην περασμένη δεκαετία, δύο εκατομμύρια παιδιά σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια ένοπλων συρράξεων. Τριπλάσιος αριθμός τραυματίστηκε σοβαρά ή έμεινε με μόνιμες αναπηρίες. Εκατομμύρια άλλα παιδιά αναγκάστηκαν να γίνουν μάρτυρες αγριοτήτων ή και να συμμετέχουν σε αυτές. Είναι αδύνατον να υπάρξουν ακριβή στατιστικά στοιχεία για αυτή την τραγωδία. Οι συντηρητικές εκτιμήσεις που υπάρχουν, κρύβουν τις δολοφονίες των παιδιών που αποκρύπτονται και δεν καταγράφονται ποτέ, που αγνοούνται από το ανθρώπινο είδος αφού εξολοθρεύονται ολόκληρες οικογένειες και κοινότητες. Παρόλα αυτά είναι ξεκάθαρο ότι, αυξάνεται ο αριθμός των παιδιών που γίνονται στόχοι, όχι από ατύχημα, στις ένοπλες συρράξεις.

Προέρχομαι από έναν πολιτισμό όπου, παραδοσιακά, τα παιδιά θεωρούνται το παρόν και το μέλλον μας και για αυτό πάντα πίστευα ότι είναι ευθύνη μας, εμάς των ενηλίκων, να παραδώσουμε στα παιδιά ένα μέλλον άξιο να το ζήσουν. Τα δύο χρόνια που ξόδεψα για αυτή τη μελέτη, σοκαρίστηκα και θύμωσα όταν είδα πόσο παταγωδώς έχουμε αποτύχει σε αυτή την ευθύνη μας.

Σε μερικές χώρες, οι διαμάχες διαρκούν τόσο καιρό που τα παιδιά έγιναν ενήλικες χωρίς ποτέ να γνωρίσουν την ειρήνη. Μίλησα με ένα κοριτσάκι που βιάστηκε από στρατιώτες όταν ήταν εννέα χρόνων. Έζησα την αγωνία μιας μητέρας που είδε τα παιδιά της να ανατινάζονται σε κομμάτια από νάρκες στα χωράφια τους όταν πια πίστεψε ότι τα είχαν καταφέρει να γυρίσουν σπίτι τους ασφαλείς. Άκουσα παιδιά να μου λένε ότι αναγκάστηκαν να παρακολουθήσουν την σφαγή των οικογενειών τους. Άκουσα την πικρή ανάμνηση 15-χρονων πρώην στρατιωτών να θρηνούν για τη χαμένη παιδικότητα και αθωότητά τους και ανατρίχιασα όταν άκουσα παιδιά που είχαν διαφθαρεί τόσο πολύ από τους ενήλικες και τις εμπειρίες τους από τον πόλεμο, που δεν μπορούσαν να αναγνωρίσουν την αρνητικότητα αυτού που είχαν υπάρξει μέρος. Αυτές είναι οι ιστορίες πίσω από τους αριθμούς που δίνονται στην έκθεση, αριθμούς που το μέγεθός τους καλύπτει τις επιπτώσεις του τρόμου σε κάθε παιδί, σε κάθε οικογένεια, κάθε κοινότητα.

Αυτή η έκθεση μου έδωσε την ευκαιρία να μάθω περισσότερα για την ωμότητα των ενόπλων συρράξεων. Στο Λίβανο, επισκέφθηκα τις εγκαταστάσεις ενός προγράμματος εκπαίδευσης για την ειρήνη που δημιουργήθηκε από παιδιά, με την υποστήριξη της UNICEF. Εκεί όπου μόλις πριν μερικούς μήνες υπήρχε διαίρεση, πικρία και μίσος ανάμεσα στις κοινότητες, τώρα υπάρχουν έφηβοι που συνεργάζονται θετικά και ανταλλάσσουν εμπειρίες. Αυτοί οι έφηβοι κατάφεραν να χτίσουν γέφυρες επικοινωνίας εκεί όπου οι ενήλικες απέτυχαν. Εκατοντάδες νέων εθελοντών, πολλοί από αυτούς πρώην μέλη στρατιωτικών οργανώσεων, έχουν κινητοποιηθεί ως στρατιώτες της ειρήνης. Αυτά τα παιδιά καταλαβαίνουν ότι το να αποτρέψεις τις διαμάχες του αύριο, σημαίνει να αλλάξεις τη νοοτροπία των νέων σήμερα.

Έμαθα ότι παρά το γεγονός ότι γίνονται στόχοι στις σύγχρονες συρράξεις, παρά τις βιαιότητες που γίνονται εναντίον τους και την αποτυχία των ενηλίκων να τα προστατέψουν, τα παιδιά είναι η αιτία για να εξαλείψουμε τις χειρότερες όψεις των ενόπλων συρράξεων και η καλύτερη ελπίδα μας ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε. Σε έναν ανόμοιο κόσμο, τα παιδιά είναι η δύναμη που μπορεί να μας ενώσει στην προσπάθεια για μια "συλλογική ηθική".

Αυτό το συναντούσαμε συνέχεια μπροστά μας, σε όλα τα στάδια της έρευνας που κάναμε, με τη συμμετοχή όλων των τμημάτων της κοινωνίας και ιδιαίτερα των γυναικών και των παιδιών, των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, των μη κυβερνητικών οργανισμών (ΜΚΟ), άλλων οργανώσεων του ΟΗΕ, τις κυβερνήσεις και τις τοπικές αρχές.

Ειδικότερα, έξι περιφερειακές διαβουλεύσεις έλαβαν χώρα στις παρακάτω περιοχές: Ασία και Ειρηνικό, Ανατολική και Νότιο Αφρική, Ευρώπη, Λατινική Αμερική, Μέση Ανατολή, Δυτική και Κεντρική Αφρική. Επισκέψεις έγιναν σε διάφορες περιοχές που επηρεάστηκαν από ένοπλες συρράξεις: Αγκόλα, Καμπότζη, Κολομβία, Βόρεια Ιρλανδία, Λίβανος, Ρουάντα (και προσφυγικοί καταυλισμοί στην Τανζανία και το Ζαίρ), Σιέρα Λεόνε και πρώην Γιουγκοσλαβία. Εκεί συναντήθηκα με αξιωματούχους και με παιδιά και τις οικογένειές τους για να βεβαιωθώ ότι η τελική έκθεση θα αντικατοπτρίζει άμεσα τις ανησυχίες αυτών των ανθρώπων που δέχτηκαν τις επιδράσεις του πολέμου. Περισσότερες από 20 θεματικές αναφορές και συναντήσεις έγιναν για να χρησιμοποιηθούν ως βασικό υλικό. Η έκθεση ωφελήθηκε πολύ από τη συνεισφορά μιας ομάδας εξέχοντων ανθρώπων όπως οι: Belisario Betancur (Κολομβία), Francis Deng (Σουδάν), Marian Wright Edelman (ΗΠΑ), Devaki Jain (Ινδία), Julius K. Nyerere (Τανζανία), Lisbet Palme (Σουηδία), Wole Soyinka (Νιγηρία) και Αιδεσιμότατος Desmond Tutu (Νότιος Αφρική). Πρόσθετη βοήθεια ήρθε από μια ομάδα τεχνικών συμβούλων που εκπροσωπούσαν με διαφορετικό επαγγελματικό, πολιτικό, θρησκευτικό και πολιτισμικό υπόβαθρο και ακόμη ήταν υποστήριξη-κλειδί αυτή που προσφέρθηκε από των Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, τη UNICEF και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Ως αποτέλεσμα, αυτή η έκθεση είναι αναμφίβολα αποτέλεσμα μιας προσπάθειας συνεργασίας και μόνο ένα μέρος μιας ευρείας παγκόσμιας κίνησης για την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών όπως αυτά ορίζονται στη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού. Η έκθεση είναι συμπληρωματική της δουλειάς της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ΜΚΟ και οργανώσεων του ΟΗΕ που δουλεύουν στο χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ανθρωπιστικής βοήθειας και ανάπτυξης και αυτών που το ενδιαφέρον τους έχει δημιουργήσει χώρο για πολιτική και κοινωνική κινητοποίηση σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Πάνω από όλα, αυτή η διαδικασία έχει ενδυναμώσει την πεποίθησή μου ότι πρέπει να κάνουμε κάθε τι και τα πάντα για να προστατεύσουμε τα παιδιά, να τους δώσουμε προτεραιότητα και ένα καλύτερο μέλλον. Αυτή η έκθεση είναι μια έκκληση για δράση και για ασπασμό μιας νέας ηθικής που θα τοποθετεί τα παιδιά εκεί που πραγματικά ανήκουν, στην καρδιά κάθε πολιτικής ατζέντας. Η προστασία των παιδιών από τις επιπτώσεις των ενόπλων συρράξεων είναι ευθύνη όλων, των κυβερνήσεων, των διεθνών οργανισμών και κάθε μέρους της κοινωνίας. Ως εκ τούτου, η πρόκληση σε κάθε έναν από εσάς που θα διαβάσει αυτήν την έκθεση είναι να ρωτήσετε τον εαυτό σας τι μπορείτε εσείς να κάνετε για να αλλάξουν τα πράγματα. Και μετά να προχωρήσετε στην πράξη, δεν έχει σημασία πόσο μικρή ή μεγάλη θα είναι. Γιατί τα παιδιά μας έχουν δικαίωμα στην ειρήνη.

Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Θεραπεύοντας το πνεύμα και το σώμα

Περισσότερο από 60% των παιδιών της Ρουάντα,
όταν ρωτήθηκαν σχετικά,
απάντησαν ότι δεν τα ένοιαζε αν θα προλάβαιναν να μεγαλώσουν.

Κυβερνήσεις, οργανώσεις των Ηνωμένων Εθνών και μη κυβερνητικοί οργανισμοί (ΜΚΟ) πρέπει να συμπεριλάβουν τις ψυχολογικές και κοινωνικές ανάγκες των παιδιών με ψυχολογικά τραύματα από τον πόλεμο, σε όλες τις όψεις της ανθρωπιστικής βοήθειας, αναφέρει η νέα έκθεση των Ηνωμένων Εθνών. Οι φορείς βοήθειας συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο ότι η ψυχολογική και φυσική ευημερία των παιδιών είναι αλληλένδετες. Η έκθεση επιμένει ότι οι σημερινές μέθοδοι ψυχοθεραπείας για την ψυχολογική ευημερία και ανάπτυξη των παιδιών που έχουν επηρεαστεί από τις ένοπλες συρράξεις, θα πρέπει να πλαισιώνονται από τα κατάλληλα πολιτισμικά στοιχεία και παραδόσεις των τοπικών κοινωνιών έτσι ώστε να προωθείται η μακροπρόθεσμη θεραπεία των παιδιών.

Είναι απαραίτητο να επαναλειτουργήσουν οι καθημερινές συνήθειες της οικογενειακής και τοπικής ζωής, "μια αίσθηση ομαλότητας", όπως αναφέρει η έκθεση που γράφτηκε από τη Graca Machel, την εμπειρογνώμονα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στις Επιπτώσεις των Ενόπλων Συρράξεων στα Παιδιά του Πολέμου. Η ίδια έκθεση, επιμένει στη δημιουργία προγραμμάτων τα οποία θα αντικατοπτρίζουν τις πολιτισμικές αξίες και παραδόσεις των ανθρώπων που πρόκειται να υπηρετήσουν και κάνει έκκληση για περισσότερη συμμετοχή του τοπικού στοιχείου στο σχεδιασμό, την εφαρμογή και τον έλεγχο των προγραμμάτων βοήθειας.

"Είναι ζωτικής σημασίας, όλα τα είδη εξωτερικής βοήθειας να δίνονται με τέτοιο τρόπο ώστε να διευρύνεται η δυνατότητα των ανθρώπων να βοηθούν τους εαυτούς τους", αναφέρει η έκθεση.

Με την αύξηση του αριθμού των παιδιών που μένουν σε εμπόλεμες περιοχές, η παιδική ηλικία έχει γίνει ένας ζωντανός εφιάλτης. Την τελευταία δεκαετία, περισσότερα από 2 εκατομμύρια παιδιά έχουν σκοτωθεί κατά τη διάρκεια πολέμων ενώ περισσότερα από 4 εκατομμύρια έχουν επιβιώσει παρά τον ψυχικό ακρωτηριασμό που υπέστησαν και 1 εκατομμύριο έχουν μείνει ορφανά ή έχουν αποχωριστεί τις οικογένειές τους εξαιτίας του πολέμου.

Σύμφωνα με έρευνες της UNICEF:

  • Στο Σεράγεβο, στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, 55% των παιδιών έχουν πυροβοληθεί, 66% έχουν βρεθεί σε τέτοια κατάσταση που πίστεψαν ότι θα πεθάνουν ενώ 29% νιώθουν "αβάσταχτη θλίψη".
  • Στην Αγκόλα, 66% των παιδιών έχουν δει ανθρώπους να δολοφονούνται και 67% έχουν δει ανθρώπους να βασανίζονται, να τα τους χτυπούνε ή να πληγώνονται.
  • Στη Ρουάντα, 56% έχουν δει παιδιά να σκοτώνουν ανθρώπους, σχεδόν 80% έχουν χάσει οικογενειακά μέλη και 16% έχουν αναγκαστεί να κρυφτούν κάτω από πτώματα. Περισσότερο από 60% των παιδιών της Ρουάντα που ερωτήθηκαν σχετικά, απάντησαν ότι δεν τα ένοιαζε αν θα προλάβαιναν να μεγαλώσουν

Ένα εννιάχρονο κορίτσι από τη Λιβερία επανέλαβε αυτή την ιστορία σε μια από τις συμβούλους της κ. Graca Machel κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στη Σιέρα Λεόνε. "Είδα 10 με 20 ανθρώπους πυροβολημένους, οι περισσότεροι γέροι άνθρωποι που δεν μπορούσαν να περπατήσουν γρήγορα. Πυροβόλησαν το θείο μου στο κεφάλι και τον σκότωσαν. Μετά ανάγκασαν τον πατέρα μου να του βγάλει τα μυαλά και να τα πετάξει σε κάτι νερά εκεί κοντά. Μετά τον έκαναν να βγάλει τα ρούχα του και να προχωρήσει σε ερωτική πράξη με ένα πτώμα σε αποσύνθεση. Μετά βίασαν την ξαδέρφη μου που ήταν μόνο εννιά χρόνων".

Τέτοιες εμπειρίες αφήνουν ψυχικά, ψυχολογικά και πνευματικά σημάδια που μπορεί να κρατήσουν μια ζωή. Ακόμη και μετά το τέλος του πολέμου ή όταν πια βρίσκονται σε ασφαλές μέρος, τα παιδιά συνεχίζουν να είναι γεμάτα θυμό, επιθετικότητα και ενοχή. Στις Φιλιππίνες, πολλά παιδιά από την περιοχή του Marag για παράδειγμα, ήταν πεπεισμένα ότι πρέπει να έκαναν κάτι πολύ κακό για να πέφτουν πάνω στα σπίτια τους οι βόμβες που έριχνε ο στρατός. Ένας 13χρονος, πρώην στρατιώτης των Κόκκινων Χμερ είχε επαναλαμβανόμενα οράματα όπου τα έντερα ενός από τα θύματά του μετατρέπονταν σε φίδια και άρχιζαν να τον στραγγαλίζουν.

Όταν ο άμαχος πληθυσμός και η υποδομή μιας χώρας γίνονται στόχοι κατά τη διάρκεια μιας σύρραξης, τότε διασπώνται ή καταστρέφονται τα παραδοσιακά οικογενειακά και κοινοτικά δίκτυα, τα οποία σε κανονικές συνθήκες παρέχουν ασφάλεια και ψυχολογική υποστήριξη στα παιδιά σε περιόδους κρίσης. Τα πλήθη των προσφύγων συσσωρεύονται στους προσφυγικούς καταυλισμούς και οι γονείς έχουν περιορισμένη δυνατότητα επίβλεψης και προστασίας των παιδιών τους. Σε περιόδους κρίσης, οι νέες γυναίκες και οι μητέρες χωρίς προστασία, συχνά βιάζονται ή αναγκάζονται να εκπορνευτούν με αντάλλαγμα τρόφιμα ενώ οι πατεράδες που ήταν συνηθισμένοι να δουλεύουν ως αγρότες για να υποστηρίξουν τις οικογένειές τους, στέκονται στη σειρά για ελεημοσύνη, ταπεινωμένοι και ανίσχυροι να βοηθήσουν τους εαυτούς ή τα παιδιά τους. Οι επιπτώσεις τραυματικών γεγονότων στα παιδιά είναι αλληλένδετες με αυτές στις οικογένειές τους και στις τοπικές κοινωνίες: οι ενήλικες πρέπει επίσης να γιατρευτούν για να υπάρξουν βάσιμες ελπίδες ότι θα ασχοληθούν αποτελεσματικά με τον ψυχικό πόνο των παιδιών τους.

Το κοινό, τεράστιο μέγεθος της ψυχολογικής πίεσης ανάμεσα σε παιδιά με διαφορετική γλώσσα και διαφορετικό κοινωνικό υπόβαθρο, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ένα κοινό βιβλίο μεθόδων αντιμετώπισης. Η έκθεση αμφισβητεί την αξία δαπανηρών, εξατομικευμένων θεραπειών ψυχολογικών τραυμάτων σε κέντρα αποκατάστασης, που πιθανόν σε κάποιες περιπτώσεις να βλάψουν τα παιδιά. Η έκθεση προειδοποιεί κατά των κλινικών συνεντεύξεων σε βάθος που δεν ακολουθούνται από συνεχή υποστήριξη: "ο πιο σημαντικός παράγοντας που συνεισφέρει στην ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα ενός παιδιού, είναι η δυνατότητα έκφρασης, σύνδεσης και εμπιστοσύνης που αντλεί μέσα από μια σταθερή σχέση φροντίδας με ενήλικες". Είναι κρίσιμο, προσθέτει η έκθεση, να βοηθούνται οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί ώστε να επικοινωνούν με τα παιδιά για κρίσιμα θέματα.

Σε πολιτισμούς όπου διαχωρίζονται μεταξύ τους το σώμα, το πνεύμα και η ψυχή, και όπου τα πνεύματα και οι πρόγονοι πιστεύεται ότι παίζουν ενεργό ρόλο, αυτοί που επιθυμούν να βοηθήσουν στις θεραπεία τέτοιων κοινοτήτων πρέπει να κατανοήσουν τον τοπικό πολιτισμό, περιλαμβανόμενων των τελετών που σχετίζονται με την ανάπτυξη, το θάνατο και το θρήνο.

Ένα παράδειγμα ορθής αντιμετώπισης τέτοιων προβλημάτων είναι το ακόλουθο: Σε μια Αφρικανική χώρα, ένα κορίτσι που στην ηλικία των 10 υποχρεώθηκε να γίνει θεατής του ομαδικού βιασμού και της δολοφονίας της μητέρας του, και που ίδια εξαναγκάστηκε σε διετή υπηρεσία ως παλλακίδα για τους επαναστάτες στρατιώτες, υποβλήθηκε σε παραδοσιακή τελετουργία εξαγνισμού της από όλα τα κακά τα οποία έπεσαν πάνω της. Το τελετουργικό την καθιστούσε επίσης ικανή να παντρευτεί.

Η έκθεση προειδοποιεί ότι οι δημοσιογράφοι και οι ερευνητές δεν θα πρέπει να ενθαρρύνουν τα παιδιά να αφηγούνται "ιστορίες τρόμου" για να εξυπηρετούνται καλύτερα οι στόχοι των ΜΜΕ. Οι τραυματικές εμπειρίες των παιδιών πρέπει να τυγχάνουν εμπιστευτικών χειρισμών και σύμφωνα με τον επαγγελματικό ηθικό κώδικα.

Παρά τις τρομακτικά μεγάλες αρνητικές επιπτώσεις στη ζωή των παιδιών, μπορούν να ολοκληρωθούν ορισμένες απαραίτητες διαδικασίες ακόμη και με περιορισμένους πόρους. Στη Ρουάντα, για παράδειγμα, 70.000 άνθρωποι συμμετείχαν σε προγράμματα τραγουδιού, χορού, θεάτρου και συγγραφής που οργάνωσαν διεθνείς ΜΚΟ ώστε να εκφράσουν και να απαλύνουν τον πόνο από τις αναμνήσεις τους. Και στις Φιλιππίνες, μερικοί νέοι που υπέφεραν από τραύματα έχουν εκπαιδευτεί για να βοηθούν στη φροντίδα μικρότερων παιδιών ώστε να δημιουργούν στενές σχέσεις γρηγορότερα από τους ενήλικες και να μπορούν επίσης να μοιράζονται θεραπευτικά τις κοινές τους εμπειρίες πολέμου.

Ακόμη και η επαναλειτουργία καθημερινών συνηθειών όπως η προετοιμασία του γεύματος, το πλύσιμο ρούχων, η κηπουρική και η φοίτηση στο σχολείο ενισχύουν μια αίσθηση σκοπού, αυτοεκτίμησης και ταυτότητας, αναφέρει η έκθεση. Δεν είναι αδύνατον να επαναδημιουργηθεί η αίσθηση της κοινότητας: στην Αγκόλα, για παράδειγμα, παραδοσιακά αφεντικά, προμήθευσαν ορφανούς εφήβους με γη και υλικά και έμπειροι χτίστες τους βοήθησαν να χτίσουν τα δικά τους σπίτια. Αυτοί που προσφέρουν βοήθεια θα πρέπει να συμπεριλάβουν τις γυναίκες στις ομάδες λήψης αποφάσεων που αφορούν στο σχεδιασμό, την υλοποίηση και την αξιολόγηση των πρωτοβουλιών. Χωρίς τη συμμετοχή των γυναικών, τα παιδιά διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.

Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Ασυνόδευτα Παιδιά

Από τα εκατομμύρια εκτοπισμένα παιδιά του πολέμου,
τα ασυνόδευτα παιδιά διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο να σκοτωθούν,
να βασανιστούν, να βιαστούν, να ληστευθούν ή να στρατολογηθούν ως ένοπλοι στρατιώτες.

Τουλάχιστον οι μισοί από τα περίπου 57,4 εκατομμύρια εκτοπισμένων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, είναι παιδιά και εκατομμύρια από αυτά τα παιδιά έχουν χωριστεί από τις οικογένειές τους, σύμφωνα με μια νέα έκθεση των Ηνωμένων Εθνών. Απαιτούνται πολιτικές που θα αποθαρρύνουν το χωρισμό των παιδιών από τους γονείς τους σε καιρό πολέμου και που θα είναι πιο ευαίσθητες στις ειδικές ανάγκες των ασυνόδευτων παιδιών σε καιρό πολέμου. Η έκθεση συντάχθηκε από την Graca Machel, την εμπειρογνώμονα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στις Επιπτώσεις των Ενόπλων Συρράξεων στα Παιδιά του Πολέμου

Ο ραγδαία διογκούμενος αριθμός εκτοπισμένων παιδιών σε όλο τον κόσμο ξεπερνά κάθε φαντασία. Εκατομμύρια παιδιά έχουν χωριστεί από τις οικογένειές τους, έχουν κακοποιηθεί, έπεσαν θύματα εκμετάλλευσης ή απαγωγής, εντάχθηκαν σε στρατιωτικές ομάδες ή πέθαναν από πείνα και ασθένειες.

Στη Ρουάντα μόνο, μέχρι το τέλος του 1994, περισσότερα από 100.000 παιδιά είχαν χωριστεί από τις οικογένειές τους, ο μεγαλύτερος αριθμός παιδιών που έχει καταγραφεί από τη UNICEF, από το 1946 που ιδρύθηκε. Στην Αγκόλα το 1995, μια έρευνα της UNICEF ανέφερε ότι το 20% των παιδιών της χώρας χωρίστηκαν από τις οικογένειές τους και τους συγγενείς τους. Στην Καμπότζη, ο μεγάλος αριθμός ζωών που χάθηκαν κάτω από την κυριαρχία των Κόκκινων Χμερ άφησε ακόμη λιγότερους ενήλικες για να φροντίζουν τα παιδιά, σε μια χώρα όπου ο μισός πληθυσμός είναι κάτω από την ηλικία των 15 ετών. Η διάλυση των οικογενειών στην Καμπότζη οδήγησε σε τεράστια αύξηση των ρυθμών εγκληματικότητας, χρήσης ναρκωτικών και παιδικής πορνείας.

Αντίθετα με ότι πιστεύεται ευρέως, πολλά ασυνόδευτα εκτοπισμένα παιδιά δεν είναι ορφανά. Η έκθεση επιμένει ότι η επανένωση των μελών των οικογενειών πρέπει να γίνει πρώτη προτεραιότητα και ότι η υιοθεσία πρέπει να είναι η έσχατη λύση. "Η υιοθεσία αποκόπτει τους οικογενειακούς δεσμούς για πάντα και δεν συνιστάται εκτός και αν έχουν εξαντληθεί όλες οι δυνατές προσπάθειες για επανένωση της οικογένειας", αναφέρει η έκθεση.

Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα παιδιά που έχουν εκτοπιστεί εκτός της χώρας τους καθώς συχνά δεν έχουν πρόσβαση σε προγράμματα υποστήριξης, σημειώνεται στην έκθεση.

Από τα εκατομμύρια εκτοπισμένα παιδιά του πολέμου, τα ασυνόδευτα παιδιά διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο. Είναι τα πιο επιρρεπή σε έλλειψη βασικών μέσων επιβίωσης, σε καταπάτηση των δικαιωμάτων τους, και έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να δολοφονηθούν, βιαστούν κλαπούν ή να χρησιμοποιηθούν ως στρατιώτες.

Πολλά παιδιά έχουν εκτεθεί σε ασύλληπτο τρόμο στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από τον πόλεμο. Χιλιάδες ασυνόδευτων αγοριών από το Σουδάν, εφτά και οχτώ ετών ταξίδεψαν με τα πόδια, ψάχνοντας για ασφάλεια, κατά μήκος των συνόρων της Κένυας. Στην πορεία, στρατιώτες, παραστρατιωτικοί, βαρκάρηδες και ασυνείδητοι έμποροι συχνά έκλεβαν τις κουβέρτες τους, τα παπούτσια τους και τις χύτρες μαγειρέματος. "Όταν μπήκαμε σε αυτόν τον πόλεμο, ήμασταν στο Λευκό Νείλο", είπε ένα από αυτά τα αγόρια αργότερα στους φορείς βοήθειας. "Ήμασταν συνολικά 129 άτομα. Όταν περάσαμε τον ποταμό , οι κροκόδειλοι έφαγαν 34 από εμάς".

Εξαιτίας της απουσίας των γονιών τους, τα παιδιά, συνήθως οι έφηβες, συχνά αναλαμβάνουν την ευθύνη των νεότερων παιδιών της οικογένειας. Το Σεπτέμβριο του 1995, η UNICEF και η κυβέρνηση της Ρουάντα κατέγραψαν 1.939 παιδιά που ζούσαν σε νοικοκυριά όπου επικεφαλής ήταν κάποιο ανήλικο άτομο. Οι εμπόλεμες συρράξεις δεν είναι η μόνη αιτία που τα παιδιά αναλαμβάνουν τέτοιες ευθύνες: σε πολλές Αφρικανικές χώρες, το AIDS έχει θερίσει μια ολόκληρη γενιά νέων γονιών. Τα νοικοκυριά όπου επικεφαλής είναι κάποιο ανήλικο παιδί χρειάζονται άμεση κοινωνική και νομική προστασία. Ενώ μερικές κοινότητες προσφέρουν υποστήριξη, στις περισσότερες περιπτώσεις οι γείτονες και οι συγγενείς είναι έτοιμοι να εκμεταλλευθούν τα ορφανά και να κλέψουν τις περιουσίες τους. "Η αρχή της οικογενειακής ενότητας, ως θεματοφύλακας της Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Παιδιού, πρέπει να είναι η βάση της συνολικής υποστήριξης που προσφέρεται στα παιδιά", αναφέρει η έκθεση.

Ο φυσικός πόνος ίσως να μην είναι η χειρότερη δοκιμασία στην οποία υποβάλλονται τα παιδιά. Ο πόλεμος μπορεί να οδηγήσει σε προσωρινό ή μόνιμο χωρισμό των παιδιών από τους γονείς τους ή άλλους ενήλικες που μπορούν να τα φροντίσουν. Αυτές οι σχέσεις είναι "η κύρια πηγή συναισθηματικής και φυσικής ασφάλειας των παιδιών" αναφέρει η έκθεση, έτσι "ο χωρισμός μπορεί να έχει αβάσταχτες κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις".

Χωρίς τέτοιες σχέσεις, τα παιδιά παραμένουν ευάλωτα σε συνεχή εκμετάλλευση. Αναφέρεται από τη UNICEF ότι στην Καμπότζη μερικές οικογένειες προσφύγων είχαν προσωρινά υιοθετήσει ασυνόδευτα παιδιά για να λαμβάνουν περισσότερη τροφή και βοήθεια , και μετά εγκατέλειψαν τα παιδιά αμέσως μόλις επέστρεψαν στην Καμπότζη. Στη Βοσνία -Ερζεγοβίνη, η κ. Machel πληροφορήθηκε ότι μερικές εκκενώσεις περιοχών από παιδιά, οργανώθηκαν από ομάδες που σκόπευαν να κερδίσουν από την αγορά υιοθεσίας.

Η έκθεση κάνει έκκληση για αυστηρές διαδικασίες που θα εξασφαλίζουν ότι κάθε παιδί έχει κάποιον να το φροντίσει, κατά προτίμηση από τη δική τους οικογένεια και, αν αυτό είναι αδύνατο, γείτονες, φίλοι ή κάτι σχετικό. Μια καινοτόμος τακτική εφαρμόστηκε με επιτυχία στους προσφυγικούς καταυλισμούς Σουδανών στην Αιθιοπία: δημιουργήθηκαν χωριά με ομάδες τριών έως πέντε παιδιών που έμεναν μαζί σε παραδοσιακές καλύβες υπό την επίβλεψη ενός φροντιστή ανάμεσα από τους δικούς τους ανθρώπους.

Οι "παρεμβάσεις ιδρυμάτων" θα πρέπει να περιοριστούν στο ελάχιστο δυνατό, επιμένει η έκθεση. Η δημιουργία παιδικών κέντρων μπορεί στην πραγματικότητα να αυξήσει τον αριθμό των ασυνόδευτων παιδιών, αφού οι μητέρες ίσως ενθαρρύνονται να αφήσουν τα παιδιά τους εκεί όπου ελπίζουν ότι θα τους παρέχεται τροφή και ιατρική περίθαλψη. Αντίθετα, τονίζει η έκθεση, "αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη να αποτραπεί ο αποχωρισμός εξασφαλίζοντας στις ευάλωτες οικογένειες υποστήριξη όσον αφορά τη φροντίδα των παιδιών τους".

Ακόμη η έκθεση αναφέρει ότι οι προσφυγικοί καταυλισμοί θα πρέπει να βρίσκονται μακριά από τις εμπόλεμες ζώνες ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος εξαναγκασμού ή στρατολόγησης των παιδιών για συμμετοχή σε ένοπλες ομάδες.

Εν τω μεταξύ, τα προγράμματα επανένωσης πρέπει να είναι ένα κρίσιμο τμήμα της επείγουσας ανθρωπιστικής βοήθειας και θα πρέπει να ξεκινήσει ως προτεραιότητα σε όλες τις νέες επιχειρήσεις παροχής βοήθειας. Ακόμη και μέσα στη λαίλαπα του πολέμου, μπορούν να γίνουν πολλά. Η UNICEF έχει καταγράψει περισσότερα από 6.300 ασυνόδευτα παιδιά μέσα και από την πρώην Γιουγκοσλαβία μέσω της Επιχείρησης Επανένωσης και με το μηχανογραφικό σύστημα της Ύπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες. Μέσω αυτού, γονείς που ψάχνουν τα παιδιά τους μπορούν να προσπαθήσουν να τα αναγνωρίσουν ανάμεσα σε ψηφιακές φωτογραφίες παιδιών. Στη Ρουάντα, ο Ερυθρός Σταυρός, η UNICEF, η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες και άλλοι μη κυβερνητικοί οργανισμοί έχουν συνεργαστεί με εταιρεία για να καταχωρήσουν φωτογραφίες και προσωπικά στοιχεία εκτοπισμένων παιδιών σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Κατόπιν, τα τυπώνουν και τα διανέμουν στους προσφυγικούς καταυλισμούς σε μια προσπάθεια να επανενώσουν τις οικογένειες.

Περισσότερα από 100.000 ασυνόδευτα παιδιά έχουν καταγραφεί στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών στην Αφρική και μέχρι το Μάιο του 1996, περισσότερα από 33.000 είχαν επανενωθεί με τις οικογένειές τους.

Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Παιδιά και από τις δυο μεριές του όπλου

Τα παιδιά στρατιώτες είναι "πιο υπάκουα,
δεν αμφισβητούν τις διαταγές και είναι ευκολότερο
για τους ενήλικες στρατιώτες να τα επηρεάσουν".

Η εκμετάλλευση των παιδιών στις τάξεις του στρατού πρέπει να τελειώσει, αναφέρει η έκθεση του ΟΗΕ. "Μια από τις πιο ανησυχητικές τάσεις στις εμπόλεμες συρράξεις είναι η συμμετοχή των παιδιών ως στρατιώτες", διακηρύσσει η έκθεση που συντάχθηκε από την Graca Machel, την εμπειρογνώμονα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στις Επιπτώσεις των Ενόπλων Συρράξεων στα Παιδιά του Πολέμου.

Η έκθεση αναφέρει ότι η χρήση των παιδιών ως στρατιώτες είναι ένα πρόβλημα που δημιουργήθηκε από τους ενήλικες και πρέπει να λυθεί από τους ενήλικες. Απαιτεί μια παγκόσμια εκστρατεία για την απόλυση το στρατό όλων των παιδιών και την "εξάλειψη της χρήσης των παιδιών κάτω των 18 ετών στις στρατιωτικές τάξεις". Ακόμη, η έκθεση κάνει έκκληση στις κυβερνήσεις να αποκηρύξουν την πρακτική της αναγκαστικής στρατολόγησης, η οποία αυξάνει τον αριθμό των παιδιών στρατιωτών που συμμετέχουν χωρίς τη θέλησή τους.

"Τα παιδιά ξεφεύγουν από την παιδικότητά τους", σχολιάζει ο Devaki Jain από την Ινδία, μέλος της Μόνιμης Συμβουλευτικής Ομάδας της Graca Machel. "Πρέπει να οραματιστούμε μια κοινωνία χωρίς διαμάχες όπου τα παιδιά θα μπορούν να μεγαλώνουν σαν παιδιά και όχι σαν μέσα πολέμου".

Η χρήση των παιδιών ως στρατιώτες είναι μια σχετικά νέα πρακτική. "Τα παιδιά εξυπηρετούν τα στρατεύματα με βοηθητικές εργασίες ως μάγειροι, μεταφορείς, αγγελιοφόροι και κατάσκοποι", αναφέρει η έκθεση. "Όμως, όλο και περισσότεροι ενήλικες στρατολογούν παιδιά ως στρατιώτες με αργά, προσεκτικά βήματα", σημειώνει η έκθεση. Είναι γνωστό ότι παιδιά κάτω των 15 ετών υπηρετούν σε τακτικές ή παραστρατιωτικές δυνάμεις σε τουλάχιστον 25 εμπόλεμες ζώνες και εκτιμάται ότι περίπου 200.000 παιδιά στρατιώτες κάτω των 16 ετών ήταν μαχητές μέσα στο 1988. Γενικά, τα παιδιά στρατιώτες είναι στατιστικά αόρατα καθώς οι κυβερνήσεις και οι αντίπαλές τους στρατιωτικές δυνάμεις αρνούνται ή υποβαθμίζουν το ρόλο τους.

Το 1989, η Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού όρισε την παιδική ηλικία μέχρι τα 18ο έτος, αν και προς το παρόν αναγνωρίζει το 15ο έτος ως την κατώτατη ηλικία για εθελοντική ή υποχρεωτική στρατολόγηση στις ένοπλες δυνάμεις. Παρόλα αυτά, υπάρχει σήμερα έντονη κινητικότητα για τη δημιουργία ενός Προαιρετικού Πρωτοκόλλου της Σύμβασης που θα ανεβάζει την κατώτατη ηλικία στο 18ο έτος.

Με τα νέα όπλα που είναι ελαφριά και εύκολα στη χρήση τους, είναι ευκολότερο να γίνουν τα παιδιά μάχιμοι με την ελάχιστη εκπαίδευση. Επιπλέον, τα παιδιά στρατιώτες είναι "πιο υπάκουα, δεν αμφισβητούν τις διαταγές και είναι ευκολότερο για τους ενήλικες στρατιώτες να τα επηρεάσουν". Και συνήθως δεν ζητούν αμοιβή.

Μια σειρά 24 μελετών για παιδιά στρατιώτες, που κάλυπταν συρράξεις τα τελευταία 30 χρόνια, παρουσιάζει ξεκάθαρα ότι δεκάδες χιλιάδες παιδιά κάτω των 10 ετών έχουν στρατολογηθεί σε στρατούς σε όλο τον κόσμο. Στη Λιβερία, παιδιά σχεδόν επτά ετών βρέθηκαν στη δίνη του πολέμου ως μαχητές, ενώ στην Καμπότζη, μια έρευνα ανάμεσα σε τραυματισμένους στρατιώτες έδειξε ότι το 20% ήταν από 10 έως 14 ετών όταν στρατολογήθηκαν. Στη Σρι Λάνκα, από τους 180 αντάρτες Τίγρεις Ταμίλ που σκοτώθηκαν από χτύπημα της κυβέρνησης, περισσότεροι από τους μισούς ήταν έφηβοι και 128 ήταν κορίτσια. Συγκεκριμένες στατιστικές είναι δύσκολο να υπάρξουν καθώς οι περισσότερες στρατιωτικές οργανώσεις δεν θέλουν να παραδεχτούν τη χρήση των παιδιών ως στρατιώτες.

Σύμφωνα με την έκθεση, παιδιά συχνά επιστρατεύονται βίαια από γείτονές τους όπου η τοπικές στρατιωτικές αρχές υποχρεούνται να στρατολογήσουν συγκεκριμένο αριθμό ατόμων. Στο Σουδάν, παιδιά σχεδόν 12 ετών αρπάζονται μέσα από τα λεωφορεία και τα αυτοκίνητα. Στη Γουατεμάλα, νέοι έχουν απαχθεί από τους δρόμους, τα σπίτια τους, από πάρτι και κάποιες φορές έχουν μεταφερθεί βίαια από εκκλησίες. Στη δεκαετία του ‘80, ο Αιθιοπικός στρατός εφάρμοσε μια διαδικασία "σκούπας", στρατολογώντας αγόρια, μερικές φορές ως μαχητές, από ποδοσφαιρικά γήπεδα, αγορές, θρησκευτικές γιορτές ή στο δρόμο τους για το σχολείο.

Η έκθεση τονίζει το γεγονός ότι τα παιδιά συχνά κακοποιούνται ώστε να γίνουν σκληρότερα και να τα καταστήσουν πιο ανελέητους στρατιώτες. Σε μερικές συρράξεις, τα παιδιά έχουν υποχρεωθεί να προβούν σε ωμότητες εναντίον των οικογενειών τους. Στη Σιέρα Λεόνε, για παράδειγμα, το Ενωμένο Επαναστατικό Μέτωπο ανάγκασε τα παιδιά που είχε συλλάβει να λάβουν μέρος σε βασανιστήρια και εκτελέσεις συγγενών τους και μετά από αυτό μεταφέρθηκαν σε γειτονικά χωριά για να επαναλάβουν τις αγριότητες. Αλλού, πριν τη μάχη δίνονται σε νεαρούς στρατιώτες αμφεταμίνες, ηρεμιστικά και άλλα ναρκωτικά για να "αυξηθεί το κουράγιο" τους και να νεκρώσουν την ευαισθησία τους στον πόνο.

Μερικά παιδιά γίνονται στρατιώτες απλά για να επιβιώσουν. Σε εμπόλεμες περιοχές όπου τα σχολεία έχουν κλείσει, τα γήπεδα έχουν καταστραφεί, και οι συγγενείς έχουν συλληφθεί ή σκοτωθεί, ένα όπλο είναι εισιτήριο για ένα γεύμα ή μια πιο ελκυστική εναλλακτική λύση από το να κάθονται σπίτι μόνα και φοβισμένα. Μερικές φορές, ο μισθός ενός βοηθητικού στρατιώτη δίνεται απευθείας στην οικογένεια.

Για τα κορίτσια η στρατολόγηση σημαίνει απευθείας δρόμος για τη σεξουαλική δουλεία. Η έκθεση επισημαίνει ότι στην Ουγκάντα για παράδειγμα, τα νέα κορίτσια που απήχθησαν από τις επαναστατικές δυνάμεις συνήθως χωρίζονταν και παραδίδονταν στους στρατιώτες για να τους υπηρετούν ως σύζυγοι. Σε μια έρευνα στην Ονδούρα, παρουσιάζεται η εμπειρία ενός κοριτσιού που έζησε σε στρατιωτικές ομάδες:

"Στην ηλικία των 13 ετών, μπήκα στο μαθητικό κίνημα. Ονειρευόμουν να συνεισφέρω στην αλλαγή των πραγμάτων προς το καλύτερο, έτσι ώστε τα παιδιά να μην πεινάνε ... αργότερα μπήκα στη στρατιωτική, μαχητική πτέρυγα. Είχα όλη την απειρία και τους φόβους ενός μικρού κοριτσιού. Ανακάλυψα ότι τα κορίτσια υποχρεώνονταν να διατηρούν σεξουαλικές σχέσεις με τους στρατιώτες για να απαλύνουν τη λύπη τους. Και ποιος θα απαλύνει το δικό μας πόνο που πηγαίναμε με ανθρώπους που ελάχιστα γνωρίζαμε; Σε πολύ νεαρή ηλικία γνώρισα την εμπειρία της έκτρωσης ... Παρά το γεγονός ότι εκπλήρωνα τις υποχρεώσεις μου, με κακοποίησαν και καταρράκωσαν την ανθρώπινη αξιοπρέπειά μου. Και πάνω απ’ όλα, δεν κατάλαβαν ότι ήμουν ένα παιδί και είχα κι εγώ δικαιώματα".

Είναι δύσκολο να επανενταχθούν αυτά τα παιδιά μετά το τέλος του πολέμου. Πολλά έχουν υποστεί σωματική σεξουαλική κακοποίηση από τις εμπόλεμες δυνάμεις με τις οποίες πιθανόν να είναι συμπολεμιστές, έχουν δει τους γονείς τους να δολοφονούνται, μερικές φορές με τον πιο άγριο τρόπο, μπροστά στα μάτια τους. Τα περισσότερα παιδιά αναγκάστηκαν να συμμετάσχουν σε δολοφονίες, βιασμούς και άλλες αγριότητες. Αυτά τα παιδιά δεν ξέρουν καμιά επαγγελματική τέχνη για να ζήσουν σε περίοδο ειρήνης και έχουν συνηθίσει να ζουν μέσα στη βία.

Η έκθεση επιμένει ότι όλες οι μελλοντικές ειρηνευτικές διαδικασίες θα πρέπει να περιλαμβάνουν ειδικά μέτρα για την αποδέσμευση και κοινωνική επανένταξη των παιδιών στρατιωτών, αρχίζοντας από τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και το χτίσιμο σχολείων, μέχρι την εκπαίδευση εκπαιδευτικών που θα είναι εξειδικευμένοι στα προβλήματα των παιδιών θυμάτων πολέμου.

Η έκθεση κάνει έκκληση στη συστηματοποίηση των διαδικασιών στρατολόγησης για τις ένοπλες δυνάμεις και στην προσαγωγή των παραβατών ώστε να εξασφαλιστεί ο σεβασμός του ορίου ηλικίας. Η έκθεση Machel αναφέρει αναλυτικά πώς μπορεί να μειωθεί στο ελάχιστο η στρατολόγηση παιδιών, αν οι συγγενείς και οι γείτονες είναι πληροφορημένοι για την υπάρχουσα διεθνή και εθνική νομοθεσία.

Παρότι μένουν πολλά ακόμη να γίνουν, έχουν σημειωθεί κάποιες επιτυχίες. Στο Περού, για παράδειγμα, οι αναγκαστικές στρατολογήσεις μειώνονται συνεχώς αισθητά στις περιοχές όπου η εκκλησία αποκήρυξε τη συγκεκριμένη πρακτική. Και στη Μυανμάρ, οι διαμαρτυρίες από τις οργανώσεις παροχής βοήθειας οδήγησαν στην ελευθέρωση των αγοριών που είχαν στρατολογηθεί βίαια από ένα προσφυγικό καταυλισμό. Στο Σουδάν, οι ανθρωπιστικές οργανώσεις διαπραγματεύονται συμφωνίες με τα αντιμαχόμενα μέρη για να αποτραπεί η στρατολόγηση παιδιών.

Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Ναρκοπέδια: Η θανατηφόρα κληρονομιά

Από τη φύση τους περίεργα,
τα παιδιά συχνά σηκώνουν παράξενα αντικείμενα,
όπως τις περίφημες νάρκες "πεταλούδες" που μοιάζουν με παιχνίδια
και που οι Σοβιετικοί έσπειραν εκατομμύρια απ’ αυτές στο Αφγανιστάν.

Τα ναρκοπέδια αντιπροσωπεύουν "έναν ύπουλο και επίμονο κίνδυνο" για τα παιδιά του πολέμου, αναφέρει η έκθεση που συντάχθηκε από την Graca Machel, την εμπειρογνώμονα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στις Επιπτώσεις των Ενόπλων Συρράξεων στα Παιδιά.

Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στα ναρκοπέδια με διάφορους τρόπους. Αν τα παιδιά είναι πολύ μικρά για να διαβάσουν ή είναι αναλφάβητα, οι προειδοποιητικές πινακίδες στα ναρκοπέδια είναι άχρηστες. Ακόμη, τα παιδιά είναι πολύ πιθανότερο να πεθάνουν από τα τραύματά τους από τους ενήλικες. Από τα ακρωτηριασμένα παιδιά που επιζούν, ελάχιστα θα ωφεληθούν από την προσθετική στα άκρα τους που θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται.

Η έκθεση κάνει έκκληση στις κυβερνήσεις και τη διεθνή κοινότητα να σχεδιάσουν ενημερωτικά προγράμματα για τις νάρκες και προγράμματα φυσικής αποκατάστασης, έχοντας πάντα κατά νου τις ανάγκες των παιδιών. Η έκθεση επιμένει ότι η εκκαθάριση των ναρκοπεδίων πρέπει να είναι μόνιμο μέρος των ειρηνευτικών συνομιλιών. Πάνω απ΄ όλα, κάνει έκκληση στις κυβερνήσεις να δραστηριοποιηθούν άμεσα νομικά για την απαγόρευση της παραγωγής, χρήσης, εμπορίας και αποθήκευσης ναρκών και να υποστηρίξουν την εκστρατεία για παγκόσμια απαγόρευση. Περίπου, 41 κράτη έχουν καταγραφεί ως υπερασπιστές της μόνιμης εξάλειψης των ναρκών.

"Τα ναρκοπέδια είναι ένα μοναδικής αγριότητας μέσο στην ιστορία των σύγχρονων μοντέλων πολέμου όχι μόνο εξαιτίας της τρομερής επίπτωσής του σε ατομικό επίπεδο αλλά επίσης εξαιτίας των μακροπρόθεσμων κοινωνικών και οικονομικών καταστροφικών επιπτώσεων", λέει η κ. Machel.

Τα παιδιά σε τουλάχιστον 68 χώρες απειλούνται σήμερα από την τοξικότερη μόλυνση που έχει αντιμετωπίσει το ανθρώπινο είδος - από τη μόλυνση της γης όπου ζουν εξαιτίας των ναρκών. Περισσότερα από 110 εκατομμύρια ναρκών διαφόρων τύπων, εκατομμύρια βόμβες που δεν έχουν εκραγεί, οβίδες και χειροβομβίδες που παραμένουν κρυμμένες σε όλο τον κόσμο, περιμένουν να ενεργοποιηθούν από αθώους και ανύποπτους, αναφέρει η έκθεση. Οι νάρκες είναι τόσο κοινές στην Καμπότζη που τώρα χρησιμοποιούνται για ψάρεμα, για την προστασία προσωπικών ακίνητων περιουσιών όπως επίσης για τη διευθέτηση προσωπικών διαφορών.

Στο Αφγανιστάν, την Αγκόλα και την Καμπότζη έχει σημειωθεί το 85% των θυμάτων από τα παγκόσμια ναρκοπέδια. Ακόμη περισσότερο, τα παιδιά της Αφρικής ζουν στην πιο επιβαρυμένη από νάρκες ήπειρο, με περίπου 37 εκατομμύρια νάρκες θαμμένες στο έδαφος τουλάχιστον 19 χωρών. Στην Αγκόλα μόνο, εκτιμάται ότι υπάρχουν 10 εκατομμύρια νάρκες και εξαιτίας τους 70.000 ακρωτηριασμένοι πολίτες από τους οποίους 8.000 είναι παιδιά. Από το Μάιο του 1995, τα παιδιά υπολογίζεται ότι είναι τα μισά από τα 50.000-100.000 θύματα από τις νάρκες κατά προσωπικού που βρίσκονται στη Ρουάντα.

Από τη στιγμή που θάβεται, μια νάρκη παραμένει ενεργή για 50 χρόνια. Αν δεν ληφθεί άμεση δράση, οι νάρκες που τοποθετούνται σήμερα θα συνεχίσουν να σκοτώνουν και να ακρωτηριάζουν ανθρώπους μέχρι τα μέσα του επόμενου αιώνα. Σε μια μόνο περιοχή στο Βιετνάμ 300 παιδιά έχουν πεθάνει, 42 έχουν χάσει κάποιο άκρο τους και 16 έχουν τυφλωθεί από νάρκες που υπάρχουν ακόμη θαμμένες από τον πόλεμο του Βιετνάμ. Όπως το έθεσε ένας στρατηγός των Κόκκινων Χμερ, το ναρκοπέδιο είναι ο καλύτερος στρατιώτης γιατί "έχει πάντα κουράγιο, ποτέ δεν κοιμάται και ποτέ δεν λείπει".

Τα ναρκοπέδια κρύβουν διάφορους κινδύνους για τα παιδιά. Από τη φύση τους περίεργα, τα παιδιά συχνά σηκώνουν παράξενα αντικείμενα, όπως τις περίφημες νάρκες "πεταλούδες" που μοιάζουν με παιχνίδια και που οι Σοβιετικοί έσπειραν εκατομμύρια απ’ αυτές στο Αφγανιστάν. Στο Βόρειο Ιράκ, παιδιά των Κούρδων έχουν χρησιμοποιήσει στρογγυλές νάρκες ως τροχούς για παιδικά παιχνίδια, ενώ στην Καμπότζη, τα παιδιά χρησιμοποιούν νάρκες κατά προσωπικού Β40 για να παίζουν, αναφέρει η έκθεση.

Επίσης τα ναρκοπέδια έχουν πιο καταστροφικά αποτελέσματα στα παιδιά που μικρά τους σώματα προσβάλλονται ευκολότερα και σοβαρότερα από τις εκρήξεις ναρκών. Στην Καμπότζη, κατά μέσο όρο το 20% των παιδιών που τραυματίζονται από νάρκες κι άλλα πυρομαχικά, πεθαίνουν από τα τραύματά τους. Τα παιδιά που καταφέρνουν να επιζήσουν των εκρήξεων, τραυματίζονται σοβαρότερα από τους ενήλικες και συχνά παραμένουν ανάπηρα για το υπόλοιπο της ζωής τους. Επειδή τα κόκαλα ενός παιδιού μεγαλώνουν γρηγορότερα από τους περιβάλλοντες ιστούς, ένα τραύμα μπορεί να απαιτεί επαναλαμβανόμενους ακρωτηριασμούς και την τοποθέτηση νέου τεχνητού μέλους κάθε έξι μήνες, σε περίπτωση που υπάρχει δυνατότητα προσθετικής. Ακόμη περισσότερο, τα συνεχή παράπονα για ανεπαρκείς ιατρικές υπηρεσίες σημαίνει ότι τα τραυματισμένα παιδιά σπάνια λαμβάνουν τη φροντίδα που τους αξίζει. Στο Ελ Σαλβαντόρ, μόνο το 10-20% των ανάπηρων από νάρκες παιδιών τυγχάνει θεραπείας αποκατάστασης.

Επίσης, τα ναρκοπέδια υποσκάπτουν την ανασυγκρότηση και ανάπτυξη των χωρών που έχουν χτυπηθεί από πόλεμο. Η ευρεία πρακτική της ναρκοθέτησης αγροτικών περιοχών έχει οδηγήσει σε υποσιτισμό, λιμό ή και λιμοκτονία. Οι νάρκες που βρίσκονται κατά μήκος δρόμων αποτρέπουν τον ασφαλή επαναπατρισμό προσφύγων και παρεμποδίζουν την παράδοση βοήθειας. Η αγροτική περιοχή της Καμπότζης έχει δεχτεί σοβαρές καταστροφές από νάρκες, για παράδειγμα, μόνο 2.435 οικογένειες μπόρεσαν να γυρίσουν και να πάρουν καλλιεργήσιμες εκτάσεις από τις 85.000 που σχεδιαζόταν αρχικά.

"Ο καθαρισμός των χωραφιών δίνει ζωή ξανά στην τοπική κοινωνία", λέει η κ. Machel. "Δίνει στους ανθρώπους την ευκαιρία να μεγαλώσουν τις δικές τους σοδειές παρά να έγκεινται στη διεθνή βοήθεια . Σε σύντομο χρονικό διάστημα, αποκαθιστά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και προωθεί την ανθρώπινη ασφάλεια".

Η προστασία των παιδιών από τα ναρκοπέδια απαιτεί μια μεγάλη διεθνή δέσμευση για μεγάλης κλίμακας καθαρισμό των ναρκοπεδίων και ανάπτυξη προγραμμάτων που θα απευθύνονται στα παιδιά και θα αφορούν στην ενημέρωση και φυσική αποκατάστασή τους. Είναι απαραίτητο για τα παιδιά που ζουν σε περιοχές υψηλού κινδύνου να λάβουν καινούργια εκπαίδευση για τις νάρκες, χρησιμοποιώντας μεθόδους που θα δίνουν ενεργητικό ρόλο στα παιδιά και θα λαμβάνουν μέρος και οι επιζώντες ως εκπαιδευτές.

Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην κατάρτιση τοπικών ομάδων καθαρισμού ναρκοπεδίων και στην προσαρμογή διεθνών τεχνικών στις τοπικές ανάγκες, επιμένει η έκθεση.

Η απομάκρυνση των ναρκών είναι μια χρονοβόρα και πολυέξοδη επιχείρηση. Πολεμοφόδια που κοστίζουν στον κατασκευαστή μόνο 3 δολάρια για να παραχθούν, μπορεί να κοστίσουν μέχρι και 1.000 δολάρια για να απομακρυνθούν. Οι νάρκες διασπείρονται με πολύ γρήγορους ρυθμούς - μέχρι και 1.000 το λεπτό - και ένας επιδέξιος εμπειρογνώμονας μπορεί να χρειαστεί μέχρι και μια ολόκληρη ημέρα για να καθαρίσει με τα χέρια του μια έκταση 20-50 τ.μ. σε μια περιοχή με διάσπαρτες νάρκες.

Ελάχιστα κράτη που έχουν πληγεί από πόλεμο μπορούν να φέρουν εις πέρας τέτοια προγράμματα μόνα τους. Τα Ηνωμένα Έθνη έχουν δημιουργήσει ένα εθελοντικό βοηθητικό ταμείο μέσω του οποίου οι χώρες μπορούν να μοιραστούν το φορτίο του καθαρισμού των ναρκών. Μέχρι σήμερα, διάφορες χώρες έχουν υποσχεθεί το ποσό των 22 εκατ. δολαρίων ενώ ο στόχος του ΟΗΕ είναι 75 εκατ. δολάρια. Η έκθεση τονίζει ότι "θα πρέπει να ζητηθεί από τις χώρες και τις εταιρείες που κερδίζουν από την πώληση ναρκών, ειδική οικονομική συνεισφορά για προγράμματα καθαρισμού ναρκοπεδίων και δημόσια ενημέρωση. Θα πρέπει να βρεθούν μέτρα για τη μείωση της παραγωγής και εμπορίας ναρκών όπως τα καταναλωτικά μποϋκοτάζ".

Παρότι μπορεί να πάρει δεκαετίες η απομάκρυνση των περισσοτέρων ναρκών που μολύνουν τη γη, έχει γίνει ήδη η αρχή. Η πρώτη επιχείρηση για την απομάκρυνση ναρκών που οργανώθηκε από τον ΟΗΕ, ξεκίνησε στο Αφγανιστάν το 1990 με μια τοπική ομάδα 24 ανδρών που υποστηρίχτηκε από εκπατρισμένους εμπειρογνώμονες. Σήμερα, το πρόγραμμα απασχολεί περίπου 3.000 Αφγανούς ειδικούς σε 48 ομάδες απομάκρυνσης που εργάζονται μαζί με 16 ομάδες πληροφόρησης.

Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Τύποι συρράξεων:
Ο άμαχος πληθυσμός είναι τώρα ο στόχος

Οι θάνατοι άμαχων σε καιρό πολέμου έχουν ανέβει
από 5% στις αρχές του αιώνα
σε περισσότερο από 90% στους πολέμους της δεκαετίας του ‘90.

Νέα όπλα και τύποι συρράξεων που περιλαμβάνουν προμελετημένα χτυπήματα κατά άμαχων αυξάνονται ραγδαία και καθιστούν τα παιδιά βασικό πολεμικό στόχο.

Οι ένοπλες συρράξεις σκοτώνουν και ακρωτηριάζουν περισσότερα παιδιά από στρατιώτες", σημειώνει η έκθεση που συντάχθηκε από την Graca Machel, την εμπειρογνώμονα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στις Επιπτώσεις των Ενόπλων Συρράξεων στα Παιδιά του Πολέμου.

"Είναι βασική ανάγκη να προστατευθούν τα παιδιά όταν επίκειται μια σύρραξη, και τέτοια προστασία απαιτεί το σεβασμό των δικαιωμάτων τους μέσω της εφαρμογής του διεθνούς δικαίου που έχει σχέση με ανθρωπιστικά θέματα", αναφέρει η έκθεση.

Οι μοντέρνες πρακτικές πολέμου είναι λιγότερο συχνά αναμέτρηση ανάμεσα σε επαγγελματικές στρατιωτικές δυνάμεις και συχνότερα σκληρές συρράξεις ανάμεσα σε στρατιωτικές δυνάμεις και απλούς πολίτες της ίδιας χώρας ή ανάμεσα σε αντίπαλες ένοπλες δυνάμεις πολιτών. Όλο και περισσότερο, οι πόλεμοι είναι χαμηλής έντασης, εσωτερικές συρράξεις και διαρκούν περισσότερο. Οι μέρες που οι πόλεμοι γίνονταν από επαγγελματίες στρατιώτες σε περιοχές μακριά από πόλεις, έχουν πια περάσει. Σήμερα, οι πόλεμοι γίνονται μέσα από παράθυρα διαμερισμάτων και στις παρόδους χωριών και προαστίων, όπου ο διαχωρισμός ανάμεσα σε μαχητές και απλούς πολίτες είναι αδύνατος.

Οι θάνατοι απλών πολιτών σε καιρό πολέμου έχει αυξηθεί από 5% στις αρχές τους αιώνα σε 15% κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, σε 65% στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και σε περισσότερο από 90% στη δεκαετία του ‘90.

Δεν γίνεται διαχωρισμός για χάρη των παιδιών. Υπολογίζεται ότι μόνο μέσα στο 1992, 500.000 παιδιά κάτω των 5 ετών πέθαναν εξαιτίας ενόπλων συρράξεων.

Στην Τσετσενία, από το Φεβρουάριο μέχρι το Μάιο του 1995, τα παιδιά ήταν το 40% των θυμάτων πολέμου. Οι εργαζόμενοι στον Ερυθρό Σταυρό βρήκαν σώματα παιδιών που είχαν εκτελεστεί συστηματικά με μια σφαίρα στον κρόταφο. Στο Σεράγεβο, στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, σχεδόν ένα στα τέσσερα παιδιά είχε τραυματιστεί.

"Χρησιμοποιούνται όλες οι πρακτικές, από το συστηματικό βιασμό μέχρι τακτικές καταστροφής του περιβάλλοντος με την καταστροφή σοδιών και το μόλυνση πηγαδιών μέχρι τις εθνικές εκκαθαρίσεις και τη γενοκτονία", αναφέρει η έκθεση.

Στον πόλεμο, τα παιδιά συνήθως έχουν στενά περιθώρια επιλογής και μοιράζονται τον ίδιο τρόμο με τους γονείς τους. Καθώς οι πόλεμοι παίρνουν το χαρακτήρα εθνικό, φυλετικό ή εμφύλιο, οι απλοί πολίτες και τα παιδιά τους βρίσκονται στο επίκεντρο της αδελφοκτόνου βίας. Όπως εκφράστηκε κυνικά ένας πολιτικός αρχηγός το 1994 σε μια ραδιοφωνική εκπομπή πριν ξεσπάσει η βία στη Ρουάντα "για να εξολοθρεύσεις τους μεγάλους αρουραίους, πρέπει να σκοτώσεις τα μικρά τους".

"Ένας μεγάλος αριθμός παιδιών σκοτώνονται και τραυματίζονται ενώ αμέτρητα παιδιά δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις υλικές και συναισθηματικές ανάγκες τους και μεγαλώνουν χωρίς τις δομές που δίνουν νόημα στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή", αναφέρει η έκθεση. "Όλο το κοινωνικό πλέγμα, τα σπίτια, τα σχολεία, το σύστημα υγείας και οι θρησκευτικοί χώροι κατακερματίζονται".

Ακόμη και οι ανθρωπιστικές δραστηριότητες που κάποτε ήταν ασφαλείς , τώρα απειλούνται ως σημαντικοί στρατιωτικοί στόχοι. Αποστολές με άμεση βοήθεια, κλινικές και κέντρα σίτισης έχουν γίνει στόχοι. Και όταν η τροφή τελειώνει και τον νερό μολύνεται, είναι τα παιδιά που υποφέρουν περισσότερο. Στη Σομαλία, τα μισά ή περισσότερα παιδιά ηλικίας κάτω των πέντε ετών, που ήταν ζωντανά στις αρχές του 1992, είχαν πεθάνει στο τέλος της ίδιας χρονιάς. Στη Μοζαμβίκη, οι καταστροφές σχολείων κατά τη διάρκεια του πολέμου, άφησαν τα δύο τρίτα των 2 εκατομμυρίων παιδιών προσχολικής ηλικίας, χωρίς πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Η σεξουαλική κακοποίηση εμφανίζεται συχνότερα ως συστηματική τακτική πολέμου που εφαρμόζεται για να τρομοκρατείται ο άμαχος πληθυσμός. Σε κάποιες επιδρομές, κατά τη διάρκεια των βιαιοτήτων στη Ρουάντα το 1994, σχεδόν όλες οι έφηβες που είχαν επιζήσει από τα στρατιωτικά χτυπήματα, είχαν μετά βιαστεί. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ο βιασμός των εφήβων συστηματοποιήθηκε σε τακτική πολέμου. Εκτιμάται ότι περισσότερες από 20.000 έφηβες βιάστηκαν από το 1992 που ξεκίνησε ο πόλεμος στα Βαλκάνια.

Επίσης, η τεχνολογία πολέμου έχει εξελιχθεί σε πιο θανατηφόρα. Νέα, φθηνά και ελαφριά όπλα καθιστούν δυνατή τη στρατολόγηση των παιδιών ως ένοπλοι στρατιώτες. Στην Ουγκάντα, ένα όπλο ΑΚ-47, που μπορεί εύκολα ένα παιδί δέκα ετών να το λύσει και να το δέσει, μπορεί να αγοραστεί στην ίδια τιμή με ένα κοτόπουλο και στη Μοζαμβίκη για μια σακούλα καλαμπόκι. Χάρη σε τέτοιες καινοτομίες, στα τέλη της δεκαετίας του ‘80, οι ενήλικες τοποθέτησαν όπλα σε 200.000 παιδικά χέρια, μικρότερα των 16 ετών, σε 15 χώρες. Ως στρατιώτες, τα παιδιά θεωρούνται πιο αναλώσιμα: στο πόλεμο Ιράν-Ιράκ, τα παιδιά στρατιώτες στέλνονταν μπροστά, κατά κύματα, σε ναρκοπέδια.

Ποιοι είναι οι λόγοι που οι μοντέρνες πρακτικές πολέμου δίνουν έμφαση στα χτυπήματα εναντίον παιδιών και γενικά άμαχου πληθυσμού; "Η αίσθηση παράλυσης και χάους που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες ένοπλες συρράξεις, μπορεί να αποδοθεί σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες", λέει η έκθεση.

"Μερικοί παρατηρητές τονίζουν τις καταστροφικές αναμετρήσεις και μάχες για έλεγχο των διαφόρων πηγών μπροστά στο γεγονός της διάχυτης φτώχειας και της οικονομικής αταξίας. Άλλοι βλέπουν τη σκληρότητα των μοντέρνων πρακτικών πολέμου ως φυσική απόρροια των κοινωνικών επαναστάσεων που έχουν ξεριζώσει παραδοσιακά στοιχεία κοινωνιών. Σύγχρονοι αναλυτές φέρουν ως απόδειξη αυτού, πολλές αφρικανικές κοινωνίες που είχαν πάντα πολύ έντονες στρατιωτικές παραδόσεις. Παρότι πολύ άγριοι στο πεδίο της μάχης, οι κανόνες και τα έθιμα αυτών των κοινωνιών, μόλις λίγες γενιές νωρίτερα, καθιστούσαν ταμπού το χτύπημα εναντίον γυναικών και παιδιών", συνεχίζει η έκθεση.

Παρότι οι πόλεμοι γίνονται όλο και πιο θανατηφόροι για τους απλούς πολίτες, είναι δυνατόν να μετριαστούν οι επιπτώσεις τους στα παιδιά. Στο Ελ Σαλβαδόρ, για παράδειγμα, αρχίζοντας από το 1985, η κυβέρνηση και οι επαναστατικές δυνάμεις συμφώνησαν σε τριήμερη κατάπαυση του πυρός για να εμβολιστούν 250.000 μικρά παιδιά ενάντια στην πολιομυελίτιδα, ιλαρά, διφθερίτιδα, τέτανο και κοκίτη. Αυτή η εκεχειρία για εμβολιασμό επαναλήφθηκε τα επόμενα έξι χρόνια μέχρι και το τέλος του εμφυλίου πολέμου. Όμοια, το 1996 οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Ατλάντα ήταν η αιτία για την εκεχειρία ανάμεσα στις αντιμαχόμενες πλευρές στο Αφγανιστάν (3 εκατομμύρια παιδιά εμβολιάστηκαν) και στις Κουρδικές περιοχές στο βόρειο Ιράκ (66.000 παιδιά εμβολιάστηκαν) και αξίζει σε όλους τους συντελεστές ένα "χρυσό" μετάλλιο.

Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Ο πόλεμος χτυπάει το σπίτι
όταν χτυπάει τις γυναίκες και τα κορίτσια

Οι γυναίκες και τα κορίτσια βιώνουν τις συρράξεις και
τους εκτοπισμούς, με διαφορετικούς τρόπους από τους άντρες
εξαιτίας των διακρίσεων εναντίον τους.

Όλο και περισσότερο, οι σύγχρονοι πόλεμοι καταστρέφουν τη ζωή γυναικών και κοριτσιών όπως επίσης τις υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης που αποτελούν το κλειδί για την επιβίωση και ανάπτυξη της οικογένειας και της κοινότητας.

"Τίποτα δεν γλίτωσε, δεν έγινε σεβαστό ως ιερό ούτε προστατεύτηκε", αναφέρει η έκθεση που συντάχθηκε από την Graca Machel, την εμπειρογνώμονα του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στις Επιπτώσεις των Ενόπλων Συρράξεων στα Παιδιά του Πολέμου. "Ο κόσμος μας στερείται ηθικής όλο και περισσότερο" και οι άοπλοι πολίτες γίνονται συχνότερα στόχος από τους στρατιώτες.

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (Π.Ο.Υ.), "η ανισότητα εξαιτίας του γένους συνήθως επιδεινώνεται σε καταστάσεις ακραίας βίας όπως στις ένοπλες συρράξεις".

Τα παραδείγματα άνισης μεταχείρισης εξαιτίας του του φύλου, που οδηγούν σε αυξημένη θνησιμότητα και νοσηρότητα ανάμεσα στο γυναικείο φύλο σε περιόδους σύρραξης, περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:

  • βία ενάντια στις γυναίκες και τα κορίτσια, συμπεριλαμβανόμενων του βιασμού και της σκλαβιάς,
  • πείνα και εκμετάλλευση στους προσφυγικούς καταυλισμούς, όταν οι άντρες αναλαμβάνουν τη διανομή τροφίμων,
  • υποσιτισμό όταν η βοήθεια σε τρόφιμα αγνοεί τις ιδιαιτερότητες στις διατροφικές ανάγκες των γυναικών και των παιδιών, και
  • πολιτισμικά ακατάλληλη ή ανεπαρκή πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, συμπεριλαμβανόμενων των υπηρεσιών οικογενειακού προγραμματισμού.

Ακόμη περισσότερα παιδιά πεθαίνουν εξαιτίας των ασθενειών που είναι αποτέλεσμα του υποσιτισμού εξαιτίας του πολέμου ή άμεσου χτυπήματος. Οι μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, ο υποσιτισμός, η έκθεση σε πολυπληθείς προσφυγικούς καταυλισμούς, ενθαρρύνουν την εξάπλωση ασθενειών. Η Π.Ο.Υ. εκτιμά ότι πιθανότατα οι μισοί πρόσφυγες θα προσβληθούν από φυματίωση. Οι υπηρεσίες υγείας για τις γυναίκες, τα κορίτσια και τα παιδιά καταρρέουν σε περιόδους πολέμου, όταν ακριβώς τις χρειάζονται περισσότερο.

Σε χώρες όπου τα παιδιά είναι ευάλωτα σε ασθένειες, οι ένοπλες συρράξεις μπορεί να αυξήσουν τους δείκτες θνησιμότητας 24 φορές. Για παράδειγμα, στη Μοζαμβίκη ανάμεσα στο 1981 και 1988, ο πόλεμος προκάλεσε 454.000 περισσότερους παιδικούς θανάτους από τους αναμενόμενους. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Σομαλία, περισσότεροι από τους μισούς θανάτους σε κάποιες περιοχές προκλήθηκαν από ιλαρά. Συχνά οι υπηρεσίες υγείας που συνεχίζουν να λειτουργούν σε περιόδους συρράξεων διοικούνται από άντρες που, για πολιτισμικούς και θρησκευτικούς λόγους, υποβαθμίζουν τις υπηρεσίες προς τις γυναίκες και τα παιδιά παρά τις ανάγκες τους.

Οι μετακινήσεις πληθυσμών και η κατάρρευση των κοινωνικών ελέγχων εξαιτίας των ενόπλων συρράξεων, ενθαρρύνουν το βιασμό και την πορνεία όπως επίσης τη σεξουαλική δουλεία σε στρατιώτες. Οι ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και η εξάπλωση των σεξουαλικά μεταδιδόμενων ασθενειών, ιδιαίτερα του AIDS/HIV, είναι οι συνεπακόλουθες φυσικές επιπτώσεις αυτής της ανθρώπινης υποβάθμισης.

Από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος στα Βαλκάνια το 1992, εκτιμάται ότι περισσότερες από 20.000 γυναίκες και κορίτσια έχουν βιαστεί. Στη Ρουάντα, ανάμεσα στον Απρίλιο του 1994 και τον Απρίλιο του 1995, περισσότερα από 15.700 κορίτσια και γυναίκες βιάστηκαν. Ο βιασμός δεν μπορεί πια να αντιμετωπίζεται ως ένα ατυχές προϊόν του πολέμου και πρέπει να τιμωρείται, αναφέρει η έκθεση προσθέτοντας "η πράξεις βίας εξαιτίας του φύλου, ειδικά ο βιασμός, που διαπράττονται κατά τη διάρκεια ένοπλων συρράξεων, αποτελούν καταπάτηση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου".

"Τα παιδιά μπορεί επίσης να πέσουν θύματα πορνείας ακολουθώντας την άφιξη των ειρηνευτικών δυνάμεων", λέει η έκθεση. "Στη Μοζαμβίκη, μετά την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας το 1992, οι στρατιώτες της Ομάδας Επιτήρησης του ΟΗΕ στη Μοζαμβίκη ωθούσαν κορίτσια 12-18 ετών στην πορνεία. Αφού μια επιτροπή έρευνας επιβεβαίωσε τις καταγγελίες, οι στρατιώτες που διέπραξαν το αδίκημα απολύθηκαν.

Μερικές φορές, οι ένοπλες συρράξεις προωθούν την ανάπτυξη νέων ικανοτήτων στις γυναίκες και τα κορίτσια. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Ερυθραία, αυτοί που μάχονταν για την εθνική ανεξαρτησία καθιέρωσαν στη σχολική ύλη ένα κομμάτι που αποτελούσε τη δέσμευσή τους για την κοινωνική ισότητα και τα δικαιώματα των γυναικών. Οι τάξεις ήταν μικτές και τα κορίτσια ενθαρρύνονταν να συμμετέχουν πλήρως σε όλα τα πεδία, ιδιαίτερα στα τεχνικά.

Δυστυχώς, ο πόλεμος συχνότερα αποτρέπει τα κορίτσια από την εκπαίδευση γιατί είναι επικίνδυνο να κυκλοφορούν μόνα τους έξω από το σπίτι. Στη Σομαλία, τα κορίτσια εγκατέλειψαν εντελώς το σχολείο όταν πια ήταν πολύ επικίνδυνος ο δρόμος μέχρι το σχολείο. Σε μερικές περιπτώσεις, αυτό το γεγονός επιτάχυνε το γάμο σε μικρή ηλικία. Η παρακολούθηση του σχολείου γίνεται ακόμη δυσκολότερη όταν λείπουν οι άντρες από το σπίτι και όλο το βάρος πέφτει στις γυναίκες. Αυτό είναι ακόμη σοβαρότερο, όταν στην απουσία και των δυο γονιών, οι νεαρές έφηβες παίρνουν την ευθύνη του αρχηγού της οικογένειας.

Σε μερικούς πολέμους, ιδιαίτερα σε θρησκευτικές διαμάχες, διάφορες πλευρές πιθανόν να πιστεύουν ότι τα κορίτσια δεν πρέπει να μορφώνονται. "Η πρόσφατη απόφαση των Taliban στο Αφγανιστάν, σύμφωνα με την οποία τα κορίτσια δεν θα έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση στις περιοχές υπό τον έλεγχό τους, έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τις οργανώσεις του ΟΗΕ και τους άλλους μη κυβερνητικούς οργανισμούς", αναφέρει η έκθεση. Για αυτό το λόγο, η UNICEF και μερικοί άλλοι οργανισμοί έχουν διακόψει τη βοήθεια για εκπαιδευτικά προγράμματα σε αυτές τις περιοχές μέχρι που να υπάρξει ισότητα ευκαιριών ανάμεσα στα αγόρια και τα κορίτσια.

Η μείωση του αριθμού των κοριτσιών που πάνε σχολείο στην περίοδο ένοπλων συρράξεων έχει επιπτώσεις στην ανάκαμψη του κράτους μετά το τέλος του πολέμου: η Παγκόσμια Τράπεζα αναφέρει ότι η εκπαίδευση είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που μπορεί να συνεισφέρει στην εθνική οικονομική ανάπτυξη. Η εκπαίδευση, ή η έλλειψή της, έχει επίσης επιπτώσεις στην αύξηση του πληθυσμού σε παγκόσμια κλίμακα. Οι γυναίκες και τα κορίτσια που είναι μορφωμένα, θα έχουν λιγότερα παιδιά και αυτά τα παιδιά θα έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιζήσουν. Για παράδειγμα, η παιδική θνησιμότητα στο Μπανγκλαντές είναι πενταπλάσια για τα παιδιά που οι μητέρες τους δεν είχαν εκπαίδευση από αυτά που οι μητέρες τους είχαν πάει σχολείο για επτά ή περισσότερα χρόνια.

Όταν η απειλή βίας κρατά τα κορίτσια μακριά από το σχολείο, συστήνεται η χρήση ελαστικών συστημάτων διδασκαλίας εξ αποστάσεως. Η διδασκαλία εξ αποστάσεως παντρεύει ακουστικά μέσα με τυποποιημένα υλικά όπως το "σχολείο σε ένα κουτί" που περιέχει πινέλα και χρώματα, κιμωλίες, χαρτί, στυλό, μολύβια και βιβλία και δημιουργήθηκε από τη UNICEF και την UNESCO. Αυτές οι μέθοδοι έχουν επίσης αποδειχτεί επιτυχείς σε προσφυγικούς καταυλισμούς. Το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ακόμη και κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες. Στην Ερυθραία, στα τέλη της δεκαετίας του ‘80, τα μαθήματα γίνονταν συχνά σε σπηλιές, κάτω από δέντρα ή σε καμουφλαρισμένες καλύβες, φτιαγμένες από φύλλα και ξυλαράκια.

"Ενώ γύρω παντού μπορεί να βασιλεύει το χάος, τα σχολικά μαθήματα αντιπροσωπεύουν μια κατάσταση ομαλότητας", αναφέρει η έκθεση. "Η ικανότητα να συνεχίζεται το σχολείο στις πιο αντίξοες συνθήκες, αποδεικνύει την ύπαρξη εμπιστοσύνης για το μέλλον".

Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Τα Δέκα Βήματα για την προστασία των παιδιών

Η Έκθεση προτείνει 10 βήματα για την προστασία των παιδιών και των μητέρων
από τις ένοπλες συρράξεις και τις επιπτώσεις του πολέμου.

1. Ειρήνη και ασφάλεια. Οι ανάγκες των παιδιών και των γυναικών πρέπει να βρίσκονται στο κέντρο όλων των δραστηροτήτων επίλυσης των συγκρούσεων και εφαρμογής των συμφωνιών ειρήνης συμπεριλαμβανομένων κι εκείνων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, της Γενικής Συνέλευσης ή της Ύπατης Αρμοστείας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Οι διασφαλιστές της ειρήνης έχουν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην προαγωγή των δικαιωμάτων των παιδιών.

2. Αναφορά των περιπτώσεων παραβιάσεων των παιδικών δικαιωμάτων.Τα παιδιά σε εμπόλεμες καταστάσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με ξεχωριστό ενδιαφέρον σε όλες τις δραστηριότητες του προσωπικού των Ηνωμένων Εθνών και άλλων αρμοδίων οργανισμών που πιθανόν να παίρνουν μέρος σε τετοιες δραστηριότητες.

3. Υγεία, ψυχοκοινωνική ισορροπία και εκπαίδευση. Αυτοί θα πρέπει να είναι οι τομείς της ανθρωπιστικής βοήθειας για τις περιπτώσεις παιδιών που βρίσκονται σε επείγουσες καταστάσεις. Η ψυχοκοινωνική ισορροπία μπορεί να επιτευχθεί επιτυχέστερα μέσω της κοινωνίας παρά μέσω εξειδικευμένων προσπαθειών από ειδικούς. Η εκπαίδευση βρίσκεται στο κέντρο μιας βιώσιμης κοινωνίας, πράγμα που σημαίνει ότι η διατήρηση των σχολείων κατά τη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων είναι απαραίτητη και επιβεβλημένη.

4. Εφηβική ηλικία. Οι ανάγκες των εφήβων για εκπαίδευση, ενημέρωση και περίθαλψη έχουν προτεραιότητα για να διασφαλιστεί η σωστή ανάπτυξή τους και να αποθαρρυνθεί η συμμετοχή τους σε ένοπλες συγκρούσεις, πορνεία, εκμετάλλευση και χρήση ναρκωτικών. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη συμμετοχή των νέων στην προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη.

5. Βία εξαιτίας του φύλου. Είτε ασκείται από έναν στρατιώτη είτε έναν αξιωματικό, είτε είναι θέμα γενικότερης πολιτικής ή αποτέλεσμα προσωπικής συμπεριφοράς, όλα τα περιστατικά βιασμών σε καιρό πολέμου και άλλων σεξουαλικών βιαιοτήτων πρέπει να διώκονται ως εγκλήματα πολέμου. Όλο το στρατιωτικό προσωπικό, συμπεριλαμβανομένου κι εκείνων που είναι επιφορτισμένοι με τη διατήρηση της ειρήνης αλλά και του προσωπικού όλων των ανθρωπιστικών φορέων πρέπει να έχουν ειδική εκπαίδευση πάνω στις ευθύνες τους προς τα παιδιά και τις γυναίκες.

6. Τα παιδιά από εκτοπισμένους πληθυσμούς. Σε κάθε περίπτωση επείγουσας ανάγκης, ένας οργανισμός θα πρέπει να αναλαμβάνει το συντονισμό και την ευθύνη για την προσπάθεια προστασίας και ανακούφισης των εσωτερικά εκτοπισμένων πληθυσμών. Σε συνεργασία με τον οργανισμό αυτό, η UNICEF θα πρέπει να έχει υπό τη μέριμνά της την προστασία και τη βοήθεια των εσωτερικά εκτοπισμένων και ασυνόδευτων παιδιών, με ειδική φροντίδα στην παρεμπόδιση του χωρισμού οικογενειών και την επανένωσή τους.

7. Παιδιά-Στρατιώτες. Θα πρέπει να ξεκινήσει μια παγκόσμια εκστρατεία για να σταματήσει η στρατολόγηση των παιδιών κάτω των 18 ετών και να διασφαλιστεί ότι οι αντιμαχόμενες πλευρές θα αποστρατολογήσουν αμέσως όλα αυτά τα παιδιά. Θα πρέπει επίσης, οι αντιμαχόμενες πλευρές να ενσωματώσουν τις διαφορές τους σε συμφωνίες ειρήνης και προγράμματα αποστρατολόγησης. Το πρώτο τέτοιο βήμα θα πρέπει ταχύτατα να υιοθετηθεί και να συμπεριληφθεί στο Προαιρετικό Προτόκολο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού αυξάνοντας την ηλικία κατάταξης στο στρατό και συμμετοχής σε ένοπλες δυνάμεις στα 18 έτη.

8. Νάρκες. Η Έκθεση υποστηρίζει την διεθνή εκστρατεία για οριστική απαγόρευση της παραγωγής, χρήσης, εμπορίας και της αποθήκευσης των ναρκών. Επίσης, υποστηρίζει τα προγράμματα εκπαίδευσης των παιδιών σε περιοχές που υπάρχουν νάρκες, προγράμματα αποκατάστασης παιδιών και εκκαθάρισης των ναρκών με συνεισφορές των κρατών και των εταιρειών που έχουν κέρδη από την πώληση των ναρκών.

9. Πρόληψη. Η διεθνής κοινότητα θα πρέπει να ασχοληθεί συστηματικότερα με το πρόβλημα της μεταφοράς όπλων και να επιβάλει οριστική απαγόρευση στις αποστολές οπλισμού σε ζώνες συγκρούσεων. Οι κυβερνήσεις και οι τοπικές κοινότητες, με την υποστήριξη των δωρητών και των αναπτυξιακών φορέων, πρέπει να εντοπίσουν τις ρίζες των κοινωνικοοικονομικών αιτιών του πολέμου και να προωθήσουν εκείνη την κοινωνική δομή που προστατεύει τα παιδιά.

10. Ειδικός Αντιπρόσωπος. Ένας Ειδικός Αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών θα πρέπει να ελέγχει την εφαρμογή της Έκθεσης και να διασφαλίζει ότι τα θέματα παιδιών και πολέμου βρίσκονται στις προτεραιότητες των ενεργειών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ειρήνη, την ασφάλεια και την ανάπτυξη.

Η κα Machel καταλήγει : `` Αυτές οι προτάσεις είναι και πρακτικές και εφαρμόσιμες. Χρειαζόμαστε απλά τη θέληση για να τις πραγματοποιήσουμε. Η εναλλακτική λύση - δηλαδή η απραξία - είναι αδιανόητη. Για χάρη της μελλοντικής ειρήνης, πρέπει να επενδύσουμε στην προστασία των παιδιών σήμερα.``

Οι αλλαγές στις πρακτικές του πολέμου: Στατιστικές - Κλειδιά

  • Όλο και συχνότερα, οι πόλεμοι γίνονται σε αυτές ακριβώς τις χώρες που μπορούν να τους αντέξουν λιγότερο. Από τους περίπου 150 μεγάλους πολέμους μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι 130 έγιναν στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Το ΑΕΠ των κατεστραμμένων από τον πόλεμο χωρών το 1994, ήταν: Αφγανιστάν, 280 δολάρια - Αγκόλα, 700 δολάρια - Καμπότζη, 200 δολάρια - Γεωργία, 580 δολάρια- Λιβερία, 450 δολάρια - Μοζαμβίκη, 80 δολάρια - Σομαλία, 120 δολάρια - Σρι Λάνκα, 640 δολάρια - Σουδάν, 480 δολάρια.
  • Από τη δεκαετία του ‘50, περισσότεροι πόλεμοι έχουν αρχίσει παρά σταματήσει. Το τέλος του ‘95, ο πόλεμος στο Αφγανιστάν συμπλήρωνε τα 17 χρόνια, στην Αγκόλα 30, στην Ανατολικό Τιμόρ 20 , στη Λιβερία 6, στο Περού 14, στη Σομαλία 7, στη Σρι Λάνκα 11, στο Σουδάν 12.

Η παγκόσμια κατάσταση των προσφύγων και των εκτοπισμένων πληθυσμών αυξάνει με ανησυχητικούς ρυθμούς. Ο αριθμός των προσφύγων εξ αιτίας ένοπλων συρράξεων σε όλο τον κόσμο, αυξήθηκε από 2,4 εκατομμύρια το 1974 σε περισσότερα από 27,4 εκατομμύρια σήμερα, με άλλα 30 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένους ανθρώπους. Τα παιδιά και οι γυναίκες εκτιμάται ότι αποτελούν το 80% των εκτοπισμένων πληθυσμών.

Νοέμβριος 1996
Επιστροφή στον αρχικό πίνακα


Για οποιαδήποτε παρατήρηση σχετικά με τις ιστοσελίδες μας, παρακαλούμε απευθύνεστε στον webmaster
Share |

κατασκευη ιστοσελιδων
κατασκευη ιστοσελιδων