1. Πρόσκληση για ισότητα

© UNICEF/SW2K00161/Giacomo Pirozzi

Η ισότητα των δύο φύλων είναι βασικό θέμα για την κατανόηση της διάσκεψης για τη νέα χιλιετία, η οποία κινδυνεύει να αποτύχει αν δε λάβουν μέρος όλοι οι κοινωνικοί εταίροι. Η Διακήρυξη της νέας Χιλιετίας, το πρόγραμμα Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας (Millenium Development Goals - MDGs), αλλά και ο ίδιος ο Ο.Η.Ε. αναγνωρίζουν ότι όσοι είναι ευάλωτοι και ιδιαίτερα τα παιδιά, χρειάζονται ειδική φροντίδα και προσοχή. Η ισότητα των δύο φύλων όχι μόνο θα δώσει το δικαίωμα στις γυναίκες να ξεπεράσουν τη φτώχεια, αλλά θα βοηθήσει επίσης τα παιδιά, τις οικογένειες, τις κοινότητες και τα κράτη. Κάτω από αυτό το πρίσμα, η ισότητα των δύο φύλων δεν είναι μόνο ηθικά σωστή, αλλά είναι και βασικός παράγοντας για την ανθρώπινη πρόοδο.

Επιπροσθέτως, η ισότητα των δύο φύλων παράγει διπλό όφελος: ωφελεί και τις γυναίκες και τα παιδιά. Γυναίκες υγιείς και μορφωμένες οι οποίες γνωρίζουν τα δικαιώματά τους, μεγαλώνουν γερά, και μορφωμένα παιδιά, παιδιά με αυτοπεποίθηση. Το μέγεθος της επιρροής των γυναικών στις αποφάσεις του νοικοκυριού έχει επιβεβαιωμένα θετική επίδραση στη διατροφή, στη φροντίδα της υγείας και στην εκπαίδευση των παιδιών. Τα οφέλη όμως της ισότητας των δύο φύλων πηγαίνουν πιο μακριά από την άμεση επίδραση στα παιδιά. Χωρίς αυτήν, δεν είναι δυνατό να χτίσουμε ένα κόσμο ισότητας, ανοχής και αμοιβαίας υπευθυνότητας - ένα κόσμο που να ταιριάζει στα παιδιά.

Η διάκριση των δύο φύλων κυριαρχεί ακόμα σε κάθε μέρος του κόσμου. Εμφανίζεται με την προτίμηση των γονέων στα αγόρια από τα κορίτσια, τις μικρότερες πιθανότητες εκπαίδευσης και απασχόλησης των κοριτσιών και των γυναικών και της άσκησης σωματικής αλλά και της σεξουαλικής βίας σε βάρος τους. Άλλες, λιγότερο προφανείς, μορφές διάκρισης των δύο φύλων μπορεί να είναι εξ ίσου καταστροφικές. Οι θεσμικές διακρίσεις είναι δύσκολο να εντοπιστούν και να καταργηθούν. Οι πολιτιστικές παραδόσεις μπορεί να διαιωνίσουν τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη διάκριση από γενιά σε γενιά, καθώς τα φυλετικά στερεότυπα παραμένουν ευρέως αποδεκτά και δεν αμφισβητούνται.

Παρά τη βαθιά ριζωμένη φύση της διάκρισης των δύο φύλων, υπάρχει η ελπίδα ότι η κατάσταση των γυναικών έχει βελτιωθεί από το 1979, οπότε η Γενική Συνέλευση του Ο.Η.Ε υιοθέτησε τη Συνθήκη για την Κατάργηση όλων των Διακρίσεων σε βάρος των Γυναικών (Convention of All Forms of Discrimination against Women - CEDAW). Σήμερα, πολλά κορίτσια και γυναίκες έχουν δυνατότητες, που παλαιότερα ήταν απαγορευμένες. Ο αριθμός των κοριτσιών στα σχολεία μεγαλώνει, ενώ σε πολλά μέρη του κόσμου η συμμετοχή γυναικών στο εργατικό δυναμικό, στην πολιτική και στις κυβερνήσεις έχει αυξηθεί. Από τα τέλη του 2005 η Χιλή, η Τζαμάικα, η Λιβερία και η Κορέα έχουν εκλέξει γυναίκες πρωθυπουργούς. Έτσι ο συνολικός αριθμός γυναικών που κυβερνούν τις χώρες τους έφθασε τις 14.

Με την προώθηση νομικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων, των σημαντικών αυτών υποστηρικτών της ισότητας των δύο φύλων, έχει αρχίσει να αναμορφώνεται το κοινωνικό και το πολιτικό τοπίο. Και παρόλο που το φύλο εξακολουθεί να επηρεάζει επιλογές, ευκαιρίες και δυνατότητες σε πολλές ακόμα χώρες του κόσμου, ένα κορίτσι που θα γεννηθεί το 2007 θα έχει πιθανότατα καλύτερο μέλλον, από ότι ένα κορίτσι που είχε γεννηθεί όταν υιοθετήθηκε η Συνθήκη για την Κατάργηση όλων των Διακρίσεων σε βάρος των Γυναικών το 1979.

Η πρόοδος που έχει συντελεστεί μέχρι τώρα, είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για την ισότητα των δύο φύλων και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των γυναικών, αλλά και για την επίτευξη διατηρήσιμης ανάπτυξης. Για το σκοπό αυτό η επιρροή των γυναικών σε αποφάσεις - κλειδιά που διαμορφώνουν τη ζωή τους και τη ζωή των παιδιών τους, πρέπει να ενισχυθεί σε τρία διαφορετικά πεδία δραστηριότητας: στο σπίτι, στο χώρο εργασίας και στην πολιτική σκηνή. Μια βελτίωση σε οποιοδήποτε από τα πεδία αυτά, επηρεάζει την ισότητα των γυναικών στα υπόλοιπα και έχει έντονα θετική επίδραση στην ευημερία και την ανάπτυξη των παιδιών.

2. Ισότητα στο σπίτι

© UNICEF/HQ98--0609/Alejandro Balaguer

Οι πρωταγωνιστές της ζωής των παιδιών δεν είναι οι πολιτικοί αρχηγοί ή οι επικεφαλής των αναπτυξιακών οργανισμών, αλλά οι γονείς τους ή εκείνοι που τα φροντίζουν, εκείνοι που κάθε μέρα παίρνουν τις πιο βασικές αποφάσεις στο σπίτι. Έχει αποδειχτεί ότι, πολύ συχνά, οι ρόλοι και οι προτεραιότητες των ανδρών και των γυναικών σχετικά με τα θέματα του σπιτιού διαφέρουν. Οι γυναίκες, γενικά, τοποθετούν σε υψηλότερο επίπεδο, ζητήματα που έχουν σχέση με την ευημερία της οικογένειας και είναι πιθανότερο να χρησιμοποιούν την επιρροή και τους πόρους που διαθέτουν, για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των οικογενειών τους και ιδιαίτερα των παιδιών.

Όλο και περισσότερες αποδείξεις μαρτυρούν πως οι αποφάσεις στο σπίτι, λαμβάνονται συχνά μετά από διαπραγμάτευση. Η διαδικασία αυτή είναι πιθανότερο να είναι ευνοϊκή για τον άνδρα παρά για τη γυναίκα.

• Σύμφωνα με στοιχεία δημογραφικών και υγειονομικών μελετών μόνο σε 10 από τις 30 αναπτυσσόμενες χώρες που μελετήθηκαν, υπήρχε ισότιμη συμμετοχή των γυναικών σε όλες τις αποφάσεις του σπιτιού συμπεριλαμβανομένων των καθημερινών δαπανών, των σημαντικών αγορών του νοικοκυριού, τη φροντίδα της υγείας τους καθώς και τις εξόδους από το σπίτι με συγγενείς ή φίλους.

• Παράγοντες οι οποίοι προστατεύουν τη επιρροή της γυναίκας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι το εισόδημά της, τα περιουσιακά της στοιχεία, η ηλικία και το επίπεδο εκπαίδευσής της. Στις αναπτυγμένες αλλά και στις αναπτυσσόμενες χώρες, οι γυναίκες εξακολουθούν να καθυστερούν έναντι των ανδρών σε θέματα εισοδήματος, ευκαιριών εξέλιξης, ιδιοκτησίας περιουσιακών στοιχείων και της διαχείρισής τους. Στοιχεία από όλο τον κόσμο δείχνουν ακόμα ότι, οι σύζυγοι, συνήθως, είναι μεγαλύτεροι από τις συζύγους τους, όταν αυτές παντρεύονται για πρώτη φορά. Ακραίες διαφορές ηλικίας εμφανίζονται μόνο στους παιδικούς γάμους (ονομάζουμε έτσι την εθιμική και προβλεπόμενη από το νόμο ένωση, κατά την οποία ο ένας ή και οι δύο σύζυγοι είναι κάτω των 18 ετών). Τέλος, μια μελέτη σε 40 αναπτυσσόμενες χώρες έδειξε ότι, κατά μέσο όρο, οι άνδρες αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην εκπαίδευση από τις γυναίκες.

• Το επίπεδο της εκπαίδευσης, το ύψος του εισοδήματος, το μέγεθος των περιουσιακών στοιχείων και η διαφορά ηλικίας είναι αποφασιστικοί παράγοντες για τη διαπραγματευτική ισχύ ανδρών και γυναικών, σχετικά με τις αποφάσεις για θέματα του νοικοκυριού. Πολύ εύλογα σαν παράγοντας ίσης σημασίας θεωρείται η απειλή οικιακής βίας. Ενώ η σωματική και η σεξουαλική βία, καθώς και άλλες μορφές κακομεταχείρισης συμβαίνουν σε διάφορα σπίτια και με διαφορετικές μορφές, υπάρχουν απτές αποδείξεις, ότι τέτοιες πράξεις διαπράττονται κυρίως από ενήλικες με θύματα κορίτσια και γυναίκες. Η οικιακή βία αποτελεί απειλή για τη σωματική και την ψυχική υγεία των θυμάτων της και συχνά τα αναγκάζει να υπομένουν μειωτικές καταστάσεις και οικονομική αβεβαιότητα μέσα στα νοικοκυριά.

• Οι συνέπειες του αποκλεισμού των γυναικών από τη λήψη των αποφάσεων του νοικοκυριού, μπορεί να είναι ολέθριες τόσο για τα παιδιά όσο και για τις ίδιες τις γυναίκες. Στις οικογένειες που οι αποφάσεις λαμβάνονται κυρίως από γυναίκες, η αναλογία των πόρων που είναι αφιερωμένη στα παιδιά, είναι σημαντικά μεγαλύτερη από τις οικογένειες στις οποίες οι αποφάσεις λαμβάνονται κυρίως από άνδρες.

• Διάφορες μελέτες που εκπονήθηκαν στον αναπτυσσόμενο κόσμο, δείχνουν ότι οι γυναίκες που επηρεάζουν τις αποφάσεις του νοικοκυριού, είναι σε θέση να βελτιώσουν σημαντικά τη διατροφή των παιδιών τους. Οι μορφωμένες γυναίκες, επίσης, επηρεάζουν θετικά και με πολλούς τρόπους τα παιδιά τους. Τα παιδιά των μορφωμένων γυναικών παρουσιάζουν υψηλότερους ρυθμούς επιβίωσης, διατρέφονται καλύτερα και φοιτούν τακτικότερα στα σχολεία.

• Σύμφωνα με μια μελέτη που εκπόνησε το Διεθνές Ερευνητικό Ινστιτούτο Διατροφικής Πολιτικής (International Food Policy Research Institute), αν οι άνδρες και οι γυναίκες συναποφάσιζαν για τα θέματα του νοικοκυριού, το ποσοστό των λιποβαρών παιδιών κάτω των τριών ετών στη Νότια Ασία θα μειωνόταν κατά 13%. Ο αριθμός αυτός σημαίνει 13,4 εκατομμύρια λιγότερα υποσιτισμένα παιδιά στην περιοχή αυτή. Επιπλέον, στην υποσαχάρια Αφρική 1,7 εκατομμύρια παιδιά θα διατρέφονταν καλύτερα.

• Οι γυναίκες που επηρεάζουν περισσότερο τις αποφάσεις του νοικοκυριού, βελτιώνουν την οικογενειακή ζωή. Τεκμηριωμένα στοιχεία από την Ινδία και το Νεπάλ, δείχνουν πως η συμμετοχή των γυναικών στις αποφάσεις του νοικοκυριού μειώνει την κακή ανάπτυξη των παιδιών και την παιδική θνησιμότητα.

• Η ενίσχυση της γυναίκας μέσα στο σπίτι αυξάνει την πιθανότητα των παιδιών της και ιδιαίτερα των κοριτσιών να πάνε σχολείο. Μία μελέτη της UNICEF σε διάφορες χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου έδειξε ότι, κατά μέσο όρο, παιδιά με αμόρφωτες μητέρες έχουν διπλάσιες πιθανότητες να σταματήσουν το σχολείο, από τα παιδιά που οι μητέρες τους έχουν τελειώσει το Δημοτικό Σχολείο.

• Οι άνδρες παίζουν βασικό ρόλο στην προώθηση της ισότητας στη λήψη των αποφάσεων. Μέσα από απλές και άμεσες πρακτικές όπως η ίση συμμετοχή στις δουλειές του σπιτιού και στη φροντίδα των παιδιών, οι άνδρες μπορούν να βοηθήσουν στον αγώνα κατά της διάκρισης των φύλων στα νοικοκυριά και στις κοινότητες.

• Οι ίδιες οι γυναίκες είναι οι πλέον αποφασιστικοί παράγοντες, οι καταλύτες, της αλλαγής. Αμφισβητώντας και αψηφώντας τις συμπεριφορές των διακρίσεων οι γυναίκες προασπίζουν τα δικαιώματα των κοριτσιών και των γυναικών των επόμενων γενεών.

3. Ισότητα στην εργασία

© UNICEF/HQ05-2192/Giacomo Pirozzi

Ενώ κατά τις τελευταίες δεκαετίες υπήρξε μεγάλη πρόοδος στην ένταξη των γυναικών στο εργατικό δυναμικό, η πρόοδος στις συνθήκες της εργασίας τους ήταν σημαντικά μικρότερη. Στις συνθήκες αυτές συμπεριλαμβάνονται η απλήρωτη εργασία, ο περιορισμός της ισότητας των δύο φύλων, νόμοι σχετικοί με την ιδιοκτησία και το κληρονομικό δίκαιο και η φροντίδα των παιδιών των εργαζόμενων γυναικών. Η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών για την δημιουργία και τη διαχείριση εισοδήματος στους άνδρες και τις γυναίκες είναι ένας σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της αναγνώρισης των δικαιωμάτων των γυναικών. Επιπλέον, τα δικαιώματα των παιδιών είναι πιθανότερο να πραγματοποιηθούν, όταν οι γυναίκες απολαμβάνουν τα κοινωνικά και οικονομικά τους δικαιώματα.

• Για πολλές γυναίκες η απλήρωτη εργασία για το νοικοκυριό αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος των ωρών εργασίας τους, ενώ οι ώρες αμειβόμενης εργασίας είναι πολύ λιγότερες. Ακόμα και αν μια γυναίκα εργάζεται, εξακολουθεί να αναλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος από τις δουλειές του σπιτιού. Στο Μεξικό για παράδειγμα, οι εργαζόμενες γυναίκες αφιερώνουν 33 ώρες την εβδομάδα στις δουλειές αυτές. Σε αντίθεση οι εργαζόμενοι άνδρες ασχολούνται μόνο 6 την εβδομάδα στις δουλειές του σπιτιού.

• Όταν οι γυναίκες εργάζονται έξω από το σπίτι, κερδίζουν πολύ λιγότερα από ότι οι άνδρες. Παρόλο που τα επιμέρους στοιχεία για τους ονομαστικούς μισθούς σπανίζουν, όσα υπάρχουν δείχνουν πως σε διάφορες περιοχές οι ονομαστικοί μισθοί των γυναικών είναι 20% μικρότεροι από τους μισθούς των ανδρών. Ακόμα, οι γυναίκες είναι πιθανότερο να απασχολούνται σε ευκαιριακές εργασίες με χαμηλές αποδοχές, επισφαλείς και λίγες ή και μηδενικές κοινωνικές παροχές.

• Οι γυναίκες όχι μόνο κερδίζουν λιγότερο από τους άνδρες, αλλά συνήθως κατέχουν μικρότερα περιουσιακά στοιχεία. Οι μικρότεροι μισθοί και η μικρότερη επίδραση στο οικογενειακό εισόδημα περιορίζουν τη δυνατότητα συσσώρευσης κεφαλαίου. Η φυλετική μεροληψία στην ιδιοκτησία και το κληρονομικό δίκαιο ή σε άλλες μορφές απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, οδηγούν τις γυναίκες και τα παιδιά σε μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας.

• Όπου οι γυναίκες εργάζονται αυτό έχει σημασία για τα παιδιά, η αμειβόμενη απασχόληση των γυναικών όμως, δεν έχει οπωσδήποτε και καλύτερες συνέπειες για τα παιδιά.

• Παράγοντες όπως το μέγεθος του χρόνου που αφιερώνουν οι γυναίκες στην εργασία τους έξω από το σπίτι, οι συνθήκες στο εργασιακό τους περιβάλλον, ο έλεγχος των αποδοχών τους και το κόστος, καθώς και η ποιότητα της φροντίδας των παιδιών καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η εργασία που αναλαμβάνουν οι γυναίκες στην αγορά εργασίας επηρεάζει τη δική τους ευημερία αλλά και των παιδιών τους.

• Σε πολλές χώρες η υψηλής ποιότητας φροντίδα των παιδιών παραμένει απαγορευτικά ακριβή για τα χαμηλά εισοδήματα αν δεν υπάρχει κρατική πρόνοια ή επιχορήγηση. Οι γονείς πολύ συχνά στηρίζονται σε στενούς συγγενείς ή στα μεγαλύτερα παιδιά τους, ιδιαίτερα τα κορίτσια, για να φροντίζουν τα παιδιά τους ενώ εκείνοι εργάζονται. Αυτό στερεί από τα παιδιά αυτά τη μόρφωσή τους.

• Οι προκλητικές συμπεριφορές εναντίον των γυναικών στο χώρο εργασίας απαιτούν πολυεπίπεδη προσέγγιση. Οι κυβερνήσεις πρέπει να αναλάβουν την υποχρέωση ανάληψης νομικών οικονομικών και διοικητικών μέτρων, ώστε να δημιουργήσουν ένα σταθερό περιβάλλον το οποίο θα δίνει το δικαίωμα στις γυναίκες, να συμμετέχουν στην αγορά εργασίας και να ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα.. Η κοινωνική πολιτική πρέπει να εκσυγχρονιστεί για να αντιμετωπίσει με θάρρος τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών στους χώρους εργασίας και να επιτρέψει στις γυναίκες και τους άνδρες να εναρμονίσουν τη δουλειά τους με τις οικογενειακές τους υποχρεώσεις. Για τα παιδιά το σημαντικότερο μέτρο που θα εξασφαλίζει, ότι αγόρια και κορίτσια θα αμείβονται εξ ίσου όταν μεγαλώσουν, είναι η παροχή ίσων δικαιωμάτων στην εκπαίδευση.

4. Ισότητα στην Πολιτική και τη διακυβέρνηση

© UN Photo/Paulo Filgueiras

Η γυναικεία συμμετοχή στην πολιτική είναι από μόνος του ένας από τους στόχους του προγράμματος «Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας». Η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στο πολιτικό σκηνικό έχει τη δυναμική να αλλάξει τις κοινωνίες. Η συμμετοχή τους στα κυβερνητικά σώματα σε εθνικό και τοπικό επίπεδο οδηγεί σε πολιτικές και νομοθεσία, που εστιάζουν την προσοχή τους στις γυναίκες, τα παιδιά και τις οικογένειες.

• Όλο και μεγαλύτερος αριθμός στοιχείων από βιομηχανοποιημένες και αναπτυσσόμενες χώρες καταδεικνύει ότι οι γυναίκες στην πολιτική είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικοί υποστηρικτές των παιδιών σε όλα τα επίπεδα, προωθώντας νόμους και ενθαρρύνοντας διακριτές αλλαγές στις πολιτικές αποφάσεις που αφορούν τα δικαιώματα, τις προτεραιότητες, τις εμπειρίες και την συνεισφορά των γυναικών, των παιδιών και των οικογενειών.

• Η κοινοβουλευτική υποστήριξη των παιδιών και των οικογενειών μπορεί επίσης να γεφυρώσει κομματικές και ιδεολογικές διαφορές. Στις χώρες όπου οι διακομματικές συμμαχίες γυναικών βουλευτών προώθησαν με επιτυχία τα δικαιώματα των γυναικών και των παιδιών συμπεριλαμβάνονται η Αίγυπτος, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Ρωσία, η Ρουάντα, η Νότια Αφρική και η Σουηδία.

• Μολονότι η γυναικεία κοινοβουλευτική εκπροσώπηση έχει εμφανίσει σταθερή αύξηση την τελευταία δεκαετία, οι γυναίκες εξακολουθούν να εκπροσωπούνται ανεπαρκώς σχεδόν σε όλα τα εθνικά νομοθετικά σώματα - αντιστοιχώντας σε κάτι λιγότερο από το 17% των βουλευτών παγκοσμίως. Επί πλέον, η παρουσία των γυναικών στην κυβέρνηση είναι ακόμη πιο περιορισμένη: μόνο το 14% των υπουργών και μόλις το 6% των Πρωθυπουργών στον κόσμο είναι γυναίκες.

• Πολλές επιζήμιες επιδράσεις της διάκρισης του φύλου, από τα κατώτερα μορφωτικά επίπεδα έως τις επικρατούσες κοινωνικές απόψεις, που αμφισβητούν την ικανότητα των γυναικών να παίρνουν αποφάσεις, καθώς και ο μεγαλύτερος φόρτος εργασίας των γυναικών, συνεχίζουν να εμποδίζουν την συμμετοχή τους στην πολιτική.

• Η συμμετοχή των γυναικών σε τοπικό επίπεδο αυξάνεται ραγδαία, ιδίως στη νότια Ασία, εν μέρει εξαιτίας της χρήσης ποσοστώσεων. Αν και τα στοιχεία για την συμπεριφορά των τοπικών πολιτικών είναι περιορισμένα, μελέτες τόσο από βιομηχανοποιημένες όσο και από αναπτυσσόμενες χώρες δείχνουν ότι γυναίκες στην τοπική διακυβέρνηση τείνουν να δίνουν προτεραιότητα σε κοινωνικά θέματα. Η συμμετοχή των γυναικών στην τοπική πολιτική μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο σε αποφάσεις για τις γυναίκες και τα παιδιά, ιδιαίτερα στην κατανομή των κοινοτικών πόρων και την προώθηση των παροχών για τη φροντίδα των παιδιών.

• Η γυναικεία συμμετοχή σε ειρηνευτικές συνομιλίες και μεταπολεμική ανοικοδόμηση είναι ζωτικής σημασίας για την διασφάλιση της προστασίας των παιδιών και άλλων ευπαθών ομάδων. Ωστόσο η γυναικεία συμμετοχή στις περισσότερες ειρηνευτικές διαδικασίες στον αναπτυσσόμενο κόσμο είναι, στην καλύτερη περίπτωση, άτυπη. Αν και οι κυβερνήσεις και οι άλλοι πολιτικοί φορείς φαίνονται διατεθειμένοι να ενθαρρύνουν την εμπλοκή γυναικείων ομάδων, που συχνά ξεπερνούν τα σύνορα των συγκρούσεων, οι γυναίκες σπάνια φτάνουν μέχρι το τραπέζι των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Παρά την περιορισμένη συμμετοχή τους σε εθνικό και τοπικό πολιτικό επίπεδο και στη μεταπολεμική ανοικοδόμηση, οι γυναίκες στην πολιτική και τη διακυβέρνηση βοηθούν να αλλάξει το πολιτικό περιβάλλον. Η επιρροή τους δε γίνεται αισθητή μόνο στην αυστηρότερη νομοθεσία που αφορά παιδιά και γυναίκες. Βοηθούν επίσης ώστε τα κέντρα αποφάσεων να γίνουν πιο δημοκρατικά και ευαίσθητα σε θέματα διακρίσεων φύλου.

• Στη Ρουάντα, για παράδειγμα, ο ρόλος των γυναικών στη μετάβαση προς την ειρήνη και τη δημοκρατία άνοιξε τον δρόμο για να αναλάβουν μελλοντικές γενιές κοριτσιών πολιτικούς ρόλους αδιανόητους για την μόλις προηγούμενη γενιά. Στην Ινδία, νέοι οργανισμοί ισχυροποιούνται από εκλεγμένες γυναίκες αντιπροσώπους, αλλά και από γυναίκες που είχαν εκλεγεί παλαιότερα και δεν συμμετέχουν πια επισήμως στα τοπικά συμβούλια. Αυτές οι δυο χώρες εκπροσωπούν μόνο ένα δείγμα της αυξανόμενης συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική ανά τον κόσμο.

Η αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική είναι απαραίτητη για την προώθηση της ισότητας των φύλων, την ενδυνάμωση των γυναικών και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών. Οι εναπομείναντες θεσμικοί φραγμοί εισδοχής πρέπει να καταλυθούν και οι γυναίκες να ενθαρρυνθούν και να υποστηριχθούν από τα πολιτικά κόμματα στη διεκδίκηση πολιτικών θέσεων. Οι θεσμοθετημένες ποσοστώσεις επιτυγχάνουν αυξανόμενη αναγνώριση ως αποτελεσματικό όχημα αύξησης της γυναικείας εκπροσώπησης στην τοπική διακυβέρνηση και σε κάποιες χώρες ακόμη και σε εθνικό επίπεδο. Πρωτοβουλίες σε θέματα φύλων χρειάζονται και τη συμμετοχή και την υποστήριξη ανδρών, ιδιαίτερα βουλευτών και πολιτικών ηγετών. Περισσότερα δεδομένα και πληροφορίες απαιτούνται για την πλήρη εκτίμηση του αντίκτυπου των γυναικών νομοθετών σε πολιτικές που αφορούν παιδιά.

5. Εκμεταλλευόμενοι το διπλό όφελος της ισότητας των φύλων

© UNICEF/HQ05-1566/Giacomo Pirozzi

Το τελευταίο κεφάλαιο της Έκθεσης παραθέτει οδηγίες για τη μέγιστη επίτευξη της ισότητας των φύλων μέσω επτά μεθόδων κλειδιών: εκπαίδευση, χρηματοδότηση, νομοθεσία, θέσπιση ποσοστώσεων, γυναικεία υποστήριξη προς γυναίκες, ευαισθητοποίηση ανδρών και αγοριών, βελτίωση της έρευνας και των πληροφοριών.

• Εκπαίδευση: Η εξασφάλιση ότι κορίτσια και αγόρια έχουν ίσες ευκαιρίες μόρφωσης, είναι ένα από τα σημαντικότερα βήματα στη μάχη εναντίον της διάκρισης των φύλων. Ενέργειες-κλειδιά συμπεριλαμβάνουν την κατάργηση των σχολικών διδάκτρων, την ενθάρρυνση γονέων και κοινοτήτων να επενδύσουν στην μόρφωση των κοριτσιών και τη δημιουργία σχολείων φιλικών προς κορίτσια, που είναι ασφαλή και χωρίς προκαταλήψεις. Επίσης τα σχολικά προγράμματα πρέπει να εντυπώνουν σε δασκάλους και μαθητές την σημασία της ισότητας των φύλων και να αντιμετωπίζουν την προκατάληψη υπέρ των αγοριών στην τάξη. Ένας τρόπος για την εξάλειψη της προκατάληψης είναι να αυξηθεί ο αριθμός των γυναικών δασκάλων στην τάξη.

• Συγκέντρωση πρόσθετων πόρων για την επίτευξη της ισότητας των φύλων: Πέρα από την κατάλληλη νομοθεσία, την εντατική έρευνα και τις τολμηρές πολιτικές, η ισοκατανεμημένη και αποτελεσματική επένδυση είναι κεντρικής σημασίας στην εξάλειψη των διακρίσεων των φύλων και της διασφάλισης των δικαιωμάτων των γυναικών και των παιδιών. Επειδή η ισότητα των φύλων διαπερνά όλο το πρόγραμμα «Αναπτυξιακοί Στόχοι της Χιλιετίας», η εκτίμηση του κόστους επίτευξης του στόχου 3 - δηλαδή της προώθησης της ισότητας των φύλων και της ενδυνάμωσης των γυναικών - έχει αποδειχθεί ιδιαιτέρως δύσκολη. Σύμφωνα με ένα ρεαλιστικό σενάριο (με μετρήσεις του 2003), οι χώρες με χαμηλά εισοδήματα χρειάζονται επιπλέον 28 δισεκατομμύρια δολάρια Η.Π.Α, μέχρι το 2006, ποσό που θα αυξηθεί στα 73 δισεκατομμύρια δολάρια Η.Π.Α έως το 2015. Αλλά η ρύθμιση της χρηματοδότησης είναι μόνο το πρώτο βήμα. Τα χρήματα πρέπει να χρησιμοποιηθούν σωστά και να ενσωματωθούν στους υφιστάμενους κυβερνητικούς προϋπολογισμούς και σχεδιασμούς και να ευθυγραμμιστούν με τις στρατηγικές μείωσης της φτώχειας και τα άλλα προγράμματα σε εξέλιξη.

• Εναρμόνιση του πεδίου της εθνικής νομοθεσίας: Η νομική αναδιάρθρωση μπορεί να είναι ισχυρή στρατηγική ενδυνάμωσης των γυναικών και κοριτσιών και της διασφάλισης των δικαιωμάτων τους. Τα κατάλληλα μέτρα απαιτούνται για να εμποδιστεί και να αντιμετωπιστεί η οικιακή βία και η βία εξαιτίας του φύλου κατά τις συγκρούσεις. Εθνικές νομικές αναδιαρθρώσεις στους ιδιοκτησιακούς νόμους και τα κληρονομικά δικαιώματα, αποτελούν μια από τις πιο άμεσες στρατηγικές μεθόδους για την αύξηση της πρόσβασης των γυναικών στην ιδιοκτησία γης και περιουσιακών στοιχείων. Επιπλέον, οι κυβερνήσεις πρέπει να εφαρμόσουν τους ήδη υπάρχοντες νόμους, να αντιμετωπίσουν εθιμικούς νόμους που κάνουν διακρίσεις κατά των γυναικών και να διασφαλίσουν ισότιμη πρόσβαση στη δικαιοσύνη και τη νομική προστασία για τις γυναίκες και τα παιδιά.

• Οι ποσοστώσεις μπορούν να ενθαρρύνουν την γυναικεία συμμετοχή στην πολιτική: Οι ποσοστώσεις είναι μια δοκιμασμένη μέθοδος που εξασφαλίζει την είσοδο των γυναικών στο πολιτικό σκηνικό. Σε παγκόσμιο επίπεδο, από τις 20 χώρες με τις περισσότερες γυναίκες στο κοινοβούλιο, οι 17 χρησιμοποιούν κάποιο σύστημα ποσοστώσεων. Για να είναι πραγματικά αποδοτικές, όμως, οι ποσοστώσεις πρέπει να υποστηρίζονται από τα πολιτικά κόμματα και τα εκλογικά συστήματα, που είναι ταγμένα στην υποστήριξη της γυναικείας συμμετοχής στην πολιτική και τη διακυβέρνηση.

• Γυναικεία υποστήριξη προς τις γυναίκες: Τα λαϊκά γυναικεία κινήματα υπήρξαν οι πιο ηχηροί υπερασπιστές της ισότητας και της ενδυνάμωσης των γυναικών, αλλά αγνοούνται κάποιες φορές από τις εθνικές κυβερνήσεις και τους διεθνείς οργανισμούς.

- Στις χώρες με τις περισσότερες γυναίκες στο κοινοβούλιο το 2006 είναι πιθανότερο να έχουμε εφαρμογές ποσοστώσεων.

- Σε πολλές χώρες δεδομένα για τη διάκριση των φύλων δεν είναι διαθέσιμα για σημαντικούς δείκτες.

- Η συμμετοχή των γυναικών στα αρχικά στάδια της χάραξης πολιτικής διασφαλίζει ότι τα προγράμματα σχεδιάζονται με γνώμονα τις ανάγκες των γυναικών και των παιδιών.

• Ευαισθητοποίηση ανδρών και αγοριών: Οι άνδρες μπορούν να είναι ισχυροί σύμμαχοι στον αγώνα των γυναικών για ισότητα. Πρωτοβουλίες ενημέρωσης σχεδιασμένες να διδάξουν άνδρες και γυναίκες για τα οφέλη της ισότητας των φύλων και της από κοινού λήψης αποφάσεων, μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη καλύτερων σχέσεων συνεργασίας μεταξύ τους. Η εμπειρία της UNICEF δείχνει ότι προγράμματα που ενθαρρύνουν την συμμετοχή ανδρών και γυναικών, μπορούν να βελτιώνουν την επικοινωνία μεταξύ των φύλων και ενθαρρύνουν ακόμα και την πιο ισότιμη ανάληψη των ευθυνών ανατροφής των παιδιών.

• Βελτίωση της έρευνας και των πληροφοριών: Μολονότι έρευνες όπως οι Μελέτες για την Δημογραφία και την Υγεία και οι Μελέτες Πολλαπλών Δεικτών, είναι αποτελεσματικές μέθοδοι για την σε βάθος πληροφόρηση, σε κάποια θέματα που αφορούν τη θέση των γυναικών και των κοριτσιών η έρευνα και οι πληροφορίες παρουσιάζουν σοβαρές ελλείψεις. Η παντελής έλλειψη στατιστικών που αφορούν την διάκριση των φύλων, συχνά έχει σαν αποτέλεσμα ανεπαρκή ή ελλιπή ποσοτικά στοιχεία σε θέματα που επηρεάζουν τις γυναίκες και, κατ΄ επέκταση, τα παιδιά. Καλύτερα και πληρέστερα στοιχεία και ανάλυση απαιτούνται επειγόντως, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη μητρική θνησιμότητα, τη βία κατά των γυναικών, την εκπαίδευση, την απασχόληση, τους μισθούς, την απλήρωτη εργασία, την εκμετάλλευση του χρόνου και τη συμμετοχή στην πολιτική.

Τώρα είναι η ώρα

Η εξάλειψη της διάκρισης των φύλων θα αποφέρει διπλό όφελος, την αναγνώριση των δικαιωμάτων των γυναικών και ταυτόχρονα τη σημαντική πρόοδο προς την συνειδητοποίηση των δικαιωμάτων των παιδιών. Με συντονισμένες προσπάθειες, μπορεί να επιτευχθεί πραγματική πρόοδος, βασισμένη στο σεβασμό, τα γενικά ανθρώπινα δικαιώματα και τις ίσες ευκαιρίες, προς την κατεύθυνση της διαφοροποίησης των αντιλήψεων διάκρισης, των συμπεριφορών, των εθίμων, των νόμων, των θεσμών και των πρακτικών στην κοινωνία. Αποτελεσματικές συνεργασίες, η συμμετοχή των κυβερνήσεων, οι χορηγοί και οι διεθνείς οργανισμοί, μπορούν να ενισχύσουν αυτή τη διαδικασία μέσω του σχεδιασμού και της εφαρμογής αναπτυξιακών στρατηγικών βασισμένων στα ανθρώπινα δικαιώματα. Για τις γυναίκες, τους άνδρες και για τα παιδιά, η ώρα για να ξανα- επικεντρώσουμε τις προσπάθειές μας είναι τώρα.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

- Την προηγούμενη έκθεση της UNICEF:
"Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2006"

- Την επόμενη έκθεση της UNICEF:
"Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2008"

Για περισσότερα στοιχεία μπορείτε να επικοινωνήσετε
με τα Γραφεία της UNICEF στην Αθήνα στο τηλέφωνο: 210-72 55 555